Москалёв, Николай Касьянович

Рувики тiп сайттаң
Николай Касьянович Москалёв
Москалёв Николай Касьянович (Герой Советского Союза).jpg
Тӧреен кӱні 9 сілкер айы 1925({{padleft:1925|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})
Тӧреен чирi Харатас посёлок, Хакасия
Ӱреен чылы 20 хосхар айы 1944({{padleft:1944|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:20|2|0}}) (18 час)
Ӱреен чирi Тлумач аймағы, Ивано-Франковск облазы
Хазна  СССР
Войско кӧрімі пехота
Служба чыллары 1943-1944
Аарластығ ады
Сержант
Чаалазағлар/чаалар Илбек Адалығ чаа:
Ӱстӱнзархы, Украинаның 4-ҷі паза 1-ғы фронттарының чаалазығларында араласхан
Сыйыхтар паза премиялар
Совет Союзының Матыры
Ленин орденінең
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Николай Касьянович Москалёв (9 сілкер айы 1925, Харатас, Кидеркі Сибирь крайы[d] — 20 хосхар айы 1944, Тлумачский район[d], Ивано-Франковская область[d]) — Тоғысчы-кресеннернің Хызыл Армиязының сержанты, Илбек Адалығ чаа араласчызы, Совет Союзының Матыры (1944).

Чуртас чолы

Николай Москалёв 1925 чылның сілкер айының 9-ҷы кӱнінде Харатас посёлокта (амғы — Хакасиядағы Харатас город) тӧреен.

Читі класс тоос салған. Илбек Адалығ чаа тузында «Хакасуголь» тресттің 3 № шахтада маркшейдер ӱгренҷізі полған.

1943 чылның хосхар айында Тоғысчы-кресеннернің Хызыл Армиязына службаа тартылған. Олох чылның хандых айынаң сығара Илбек Ада чаа фронттарының чаалазығларында араласхан[1].

1944 чылның хосхар айына сержант Николай Москалёв Украинаның 1-ғы фронтының 38-ҷі армиязының 151-ҷі атығҷылар дивизиязының 581-ҷі атығҷылар полкының пӧлиинең устаан. Украина Советскай Социалистическай Республиканың Ивано-Франков облазын ыырҷы холынаң позытхан туста позын турыстығ кӧзіт пирген. 1944 чылның хосхар айының 20 кӱнінде Живачов  (орыс) (рус. аал хыриндағы (амғы — Тлумач аймағы) чаалазығда Москалёв позы ыырҷының ікі танкын паза 30 солдадын паза офицерін чох иткен, позы палығлатхан, че чаалазарға тохтатпаан. Немец танкының пірсі отделениенің окопына кірібіскенде, Москалёв гранаталар палғамынаң хада аның алтына чадыбысхан, позының тынын пир салып, танкты чох иткен[1]. Ағаа Совет Союзының Матыры пӧзік ат пирілген.

Сыйыхтағ пічиинең:

… Фронттың тар чирінде (Станиславскай областьтың Городенка аймааның Живачов аалы хыринда) пехотаның, танктарның паза артиллерияның улуғ кӱстерін чыып, ыырҷы авиация полызиинаң 1944 чылның хосхар айының 20 кӱнінде чаанаң кірібіскен. Ол туста полк арачыланыста турчатхан, алнында хадағда 27 чааҷы полған. Аның сол флангында 328 пӧзіктең ӱстӱнзархы-кидеркі саринзар оортах сержант Москалёвтың отделениезі орныххан. Анда алты тирігліг кізі, станковай пулемет паза ікі танктардаң тоғыр атчатхан тиріг полған.

Алнында турған частьтарның арачыланыс линиязын иртіп, ыырҷы саринаң 36 танк паза пехота батальоны килчеткен. Н. К. Москалёвтың отделениезіне «тигр» типтіг 15 танк паза ікіҷе рота пехота чағдап сыххан. Хорғыстығ кирек полчатханына Москалёв пір дее халтырабаан, ол отделениезінің чааҷыларын хығырған: «Арғыстар, пір хаалағ даа нандыра полбазын! Ханның халғанҷы тамҷығы тӧгілгенҷе кӱрезерге, ыырҷыларны позытпасха, Ада чир-суубыс, товарищ Сталин алнында киреебіс толдыр салалар».

Алты махачы чааҷы сержант Москалёвтың устаанынан кӱстері тиң нимес чаалазыға кірібіскеннер. Махачы чаалазып, олар ыырҷы пехотазына хорылыс ағылғаннар, танктарның парчатханын тохтадарға харасханнар. Чичең атыснаң алты матыр чааҷы 100-че ыырҷы солдадын чох иткен (Н. К. Москалёв позы ла 30-ча солдат чох иткен), танктарны атчатхан тирігнең паза гранаталарнаң 6 танкты чох иткен (оларның ікізін Москалёв ат салған). Танктар паза халған пехота, махачы совет чааҷыларынаң хорығып, нандыра айланғаннар. Че пір ыырҷы, чағдап киліп, матырлар полған траншеязар кӧні пар сыххан. Палығлатхан сын нанҷыларын арачылап алар ӱчӱн, Н. К. Москалёв гранат палғамын алып, анынаң хада танк алтына сегірібіскен, аны чара чачырадыбысхан, позы ӱреп парған. Ыырҷының чаанаң парчатхан ӧӧн чӧрімі тохтадылған.

Махачы тудынған ӱчӱн тов. Москалёвха правительство сыйии — «Совет Союзының Матыры» звание пирілген.

Краснознаменнай 581-ҷі атығҷылар полкының командирі майор Голуб

— [2]

СССР-ның Ӧӧркі Чӧбінің Президиумының 1944 чылның ӱртӱн айының 23-ҷі кӱнінде сыххан чахиинаң, «чааҷы киреен махачы толдырған ӱчӱн», сержант Николай Москалёвха Совет Союзының Матыры пӧзік звание ӱреен соонда пирілген. Ленин орденінең ӱреен соонда сыйыхтатхан[1].

Москалёвтың сӧӧгі Живачовта чатча.

Хумартхы

Москалёвты хуумартхылап, аның адынаң Харатастағы музей паза Живачовтағы колхоз адалғаннар, Живачовта хумартхы тас турғызылған[1].

1965 чылда матырның адынаң Харатастағы, 20 № турада хумартхы чарды хызылған. 2015 чылда Чиңіс кӱні алнынҷа 6 № школаның чирінде турчатхан хумартхы таста Москалёвха хумартхы чарды азылған[3]. 2020 чылда Харатастағы Матырлар аллеязында Москалёвха хумартхы тас турғызылған[4].

Матырның ады Ағбандағы Чиңіс паркындағы Матырлар аллеязында турчатхан хумартхы таста пазылых[5].

Алған орын

  1. ↑ 1 2 3 4 Николай Касьянович Москалёв. «Герои страны» сайт.
  2. ↑ Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа».
  3. ↑ Мемориальные доски Герою Советского Союза Николаю Касьяновичу Москалеву (Черногорск, город). Национальная библиотека им. Н. Г. Доможакова. Дата обращения: 29 Чарыс айы 2025.
  4. ↑ В Черногорске установили восемь бюстов землякам - Героям Советского Союза. gazeta19.ru (9 От айы 2020). Дата обращения: 29 Чарыс айы 2025.
  5. ↑ Москалёв Николай Касьянович. ookn19.ru. Дата обращения: 29 Чарыс айы 2025.

Литература

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
  • Венков Б. С. Герои Карпат. Ужгород, 1972.
  • Глазков М. Д. Рубежи бессмертия. Красноярск, 1975.
  • Достоин звания героя. — Красноярск: Красноярское кн. изд., 1975.
  • Наши отважные земляки. — Красноярск, 1990.
Алған орны - https://kjh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Москалёв,_Николай_Касьянович&oldid=154228