Москвин, Виктор Аркадьевич

Виктор Аркадьевич Москвин
Тӧреен кӱні	10 азығ айы 1925({{padleft:1925|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})
Тӧреен чирi	Краснотуранск[d], Минсуғ уезді, Ким губерниязы, РСФСР[d], СССР[d]
Ӱреен чылы	15 орғах айы 1981({{padleft:1981|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:15|2|0}}) (56 час)
Ӱреен чирi	Чайлағ[d], Алтай аймағы, Хакас автоном облазы, Хызылчар крайы[d], РСФСР[d], СССР[d]
Хазна	СССР
Войско кӧрімі	пехота[d]
Служба чыллары	1943—1945
Аарластығ ады	Гвардия хызыл армеезі
Часть	75-ҷі гвардия атығҷылар дивизиязының 73-ҷі гвардияның алынҷа разведка ротазы
Чаалазағлар/чаалар	Илбек Ада чаа
Сыйыхтар паза премиялар

Виктор Аркадьевич Москвин (10 азығ айы 1925, Краснотуранск^[d], Ким губерниязы — 15 орғах айы 1981, Чайлағ^[d], Хызылчар крайы^[d]) — Илбек Адалығ чаа араласчызы, Белоруссияның 1-ғы фронтының 61-ҷі армиязының 75-ҷі гвардия атығҷылар дивизиязының 73-ҷі гвардияның алынҷа разведка ротазының разведчигі, Совет Союзының Матыры (1945).

Чуртас чолы

1925 чылның азығ айының 10-ҷы кӱнінде Краснотуранск аалда (амғы Краснотуранск аймағы) тӧреен. Пасталығ класстар ӱгредиин алған. Бакенщик полып тоғынған.

1942 чылның кӧрік айында Хызыл Армияа тартылған. Илбек Ада чаа фронттарында 1943 чылның кӱрген айынаң сығара араласхан. Ол 75-ҷі гвардия атығҷылар дивизиязының 73-ҷі гвардия алынҷа разведка ротазының разведчигі полған.

«1945 чылның азығ айының 12-ҷі кӱнінде, дивизия командованиезі пирген чахығны толдырып, разведрота Калисс тимір чол станциязын паза Калисс городты холға кирген. Гвардия рядовойы Москвин гвардия рядовойы Самохиннең хада ікӧлең чирҷе чызынахтап, ыырҷы пулемёдына чағын читкеннер, хол гранаталарынаң ыырҷыны чох идіп, кинетін паза чідіг чох взводха Калисс городсар кірер оңдай пиргеннер. Тимір чол станциязын паза городты холға киріп алар ӱчӱн чаалазығларда, пастағҷылар полып, махачы паза туртухпин тудынғаннар». В. А. Москвин «Махачызы ӱчӱн» медальнаң сыйыхтатхан.

Висла-Одер операциязында аралазып, Москвин Одер суғны чаанаң кис парарында позын турыстығ кӧзіт пирген. Сыйыхтағ пічиинде 73-чі гвардияның алынҷа разведка ротазының командирі гвардия капитаны Шварев пас салған:

Тов. Москвин, турғызылған пӧгінні толдырып, 17.4.45 чылның хараазында пастағҷылар санында Ной-Глитцен аал хыринда Одер суғны кискен. Чааҷылар ӧменең ыырҷының пастағы траншеяларына кире атыхханнар, анда орнығып, атыстарынаң ыырҷыға маң пирбин, пасха подразделениелеріне суғны кизерге чол ас пиргеннер. Хоных аразына махачылар 8 контратакаа нандырығ пиргеннер, ыырҷы улуғ чідіг апарған. Чаалазығда 100-че гитлеровец чох иділген. Москвин, палығлатхан даа полза, тириин тастабаан паза ыырҷыны, пір дее чаза атпин, чох иткен.

Пістің подразделениелер полызыға читкенде, ӱс разведчигінің тынын ал халған — палығлатхан чааҷыларны чаалазығдаң сығарып, оларны суғның іскеркі саринзар кизір сыххан. Аар палығлатхан сылтаанда кисчеткен туста сағызын чідірібіскен, оларның кимезін ағын апар сыххан. Махачы разведчиткерні пасха часть позының подразделениезінзер читірген.

СССР-ның Ӧӧркі Чӧбінің Президиумының 31 майда 1945 чылда сыххан чахиинаң, Одер суғны чаанаң кизерінде, Кидеркі сариндағы плацдармны холға киріп, аны тудып, махачызын кӧзіткен гвардия хызыл армеезі Москвин Виктор Аркадьевичке Совет Союзының Матыры звание пирілген, ағаа Ленин ордені паза «Алтын Чылтыс» медаль читірілген.

Чаа соонаң амыр хоныхха айланған. Хакасияның Алтай аймаандағы Чайлағ аалда чуртаан. Совхозта істенген. Ах чарыхтаң парыбысхан 1981 чылның орғах айында. Ағбан сӧӧгі чатча.

Сыйыхтар

• Совет Союзының Матырының 9056 № «Алтын Чылтыс» медальы (31 майда 1945).
• Ленин ордені.
• «Махачызы ӱчӱн» медаль.
• Медальлар.

Ағбандағы Чиңіс паркының Матырлар Аллеязындағы хумартхы таста ады киртілген.

Хумартхы

Москвиннің ады Москвадағы Илбек Адалығ чааның ӧӧн музейіндегі Сабланыс залында, Ағбандағы Чиңіс паркындағы Матырларға чарыдылған хумартхы тастарның пірсінде пазылых.

2017 чылда Минсуғда Чиңіс кӱнін таныхтир алнынҷа орамаларның пірсі Совет Союзының Матыры Москвиннің адынаң адалған.

2021 чылда матырның чатчатха чиріндегі хумартхы тазы нааҷылалған.

Алған орын

Литература

• Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
• Красноярцы — Герои Советского Союза. — Красноярск: Красноярское кн. изд-во, 1975.
• Туров И. Красноярцы — герои Отечественной войны. — Красноярск: Красноярское кн. изд-во, 1959.
• Туров И. Наши отважные земляки. — Красноярск: Красноярское кн. изд-во, 1990.

Ссылкалар

• Виктор Аркадьевич Москвин  (рус.). «Герои страны» сайт. (Дата обращения: 29 Чарыс айы 2025).
• Историко-краеведческий музей «Искра».
• Москвин Виктор Аркадьевич  (рус.). Национальнай библиотека им. Н. Г. Доможакова. Дата обращения: 29 Чарыс айы 2025.
• Москвин Виктор Аркадьевич  (рус.). ookn19.ru. Дата обращения: 29 Чарыс айы 2025.