Потылицын, Дмитрий Павлович

Дмитрий Павлович Потылицын
Дмитрий Павлович Потылицын
Тӧреен кӱні	7 ӱртӱн айы 1908
Тӧреен чирi	Батени аал, Ким губерниязы, Россия империязы
Ӱреен чылы	27 ӱртӱн айы 1944 (36 час)
Ӱреен чирi	Гражишкяй чирде, Мариямпольскай уезд, Литва ССР, СССР
Хазна	СССР
Войско кӧрімі	атығҷылар войсколары
Служба чыллары	1930—1932 паза 1941—1944
Аарластығ ады	капитан
Часть	• 309-ҷы атығҷылар дивизиязының 955-ҷі атығҷылары полкы ; • 1-ғы гвардия атығҷылар дивизиязының 171-ҷі гвардия атығҷылар полкы
Чаалазағлар/чаалар	Илбек Адалығ чаа

Дмитрий Павлович Потылицын (Потылицин) (7 ӱртӱн айы 1908, Ким губерниязы — 27 ӱртӱн айы 1944, Мариямпольский уезд^[d]) — совет чааҷызы, Илбек Адалығ чаа араласчызы. Совет Союзының Матыры (1943). Гвардия капитаны.

Чуртас чолы

Дмитрий Потылицын^[1] 1908 чылның ӱртӱн айының 7-ҷі кӱнінде Россия империязының Ким губерниязындағы Минсуғ уездінің Батени аалында^[2] (амғы туста Россия Федерациязындағы Хакас Республиканың Боград аймағы) кресеннер сӧбірезінде тӧреен. Орыс. Кічігдӧк іҷе-пабазынаң ӧкіс халған Дмитрий Павлович олған туразында ӧскен. Пасталығ класстарның тӧрт клазын тоос салған. Чаа службазына тартылар алнында аал хонии коммуназында паза колхозта тоғынған. 1930—1932 чылларда Тоғысчы-кресеннернің Хызыл Армиязында служба ирткен. Демобилизация соонаң Минсуғдағы харатас бассейнінің Харатастағы чирінің шахталар посёлогының пірсінде чуртаан. Соонаң олар Харатас городха піріктірілгеннер. Шахтёр, Стаханов чӧрімінің (орыс) (рус. араласчызы полған.

Хызыл Армияа Потылицынны хатап Хызылчар крайының Минсуғдағы аймах военкомады 1941 чылның хандых айында хығыртхан. Хызылчарда кічіг лейтенанттар курстарын тоос салған. 1942 чылның чайғызына теере Новосибирсктегі запастағы полкта службазын ирткен. 1942 чылның хандых айында лейтенант Потылицын Ӧӧркі Ӧӧн командованиенің Ставказының 6-ҷы резерв армиязына ызылған, аның хойнында 1942 чылның от айының 7-ҷі кӱнінде 6-ҷы тиксі войсколар армиязы тӧстелген. Дмитрий Павлович 309-ҷы атығҷылар дивизиязының 955-ҷі атығҷылар полкының 1-ғы атығҷылар ротазының командиріне турғызылған. 1942 чылның от айының 9-ҷы кӱнінде 6-ҷы армия Воронеж фронтының санына кирілген. 1942 чылның от айының 10-ҷы кӱнінде Воронеж-Ворошиловград операциязында Воронеж облазының Лиски городының кидеркі сариндағы Дон суғның сол хазында арачыланыс чаалазығларында чаалазып пастаан^[3]. 1942 чылның орғах айының 10-ҷы кӱнінең сығара 309-ҷы атығҷылар дивизиязы 40-ҷы армияа кіріп, Дондағы чаалазығларны апарған. 1942 чылның кӱскӱзінде подразделениенең піліп устапчатхан ӱчӱн, Дмитрий Павловичке улуғ лейтенант званиезі пирілген.

1943 чылның кӱрген айында улуғ лейтенант Потылицынның ротазы Острогожск-Россошь операциязында, Острогожск (орыс) (рус. город ӱчӱн чаалазығда, немец пехотазының батальоны синінҷе паза ыырҷының читі атчатхан орнын чох идіп, махачызын кӧзіткен. Позы Потылицын чаалазығларның иң аар тузында позы аралазып, позының кӧзідімінең чааҷыларының кӧңнің кӧдіріп, чааҷы пӧгіннерін толдырарға кӧӧктірҷең. 1943 чылның азығ-кӧрік айларында Воронеж-Касторное операциязында паза Харьков ӱчӱн операцияда, Богодухов, Харьков паза Белгород городтарны позыдарында араласхан. 1943 чылның кӧрік айының 25-ҷі кӱнінде Украина ССР-ның Полтава облазындағы Опошня посёлогы хыриндағы чаалазығда Дмитрий Павлович палығлатхан, госпитальзар кӧзірілген. 1943 чылның хандых айында частьынзар айланған. Капитан званиені алған соонда, 955-ҷі атығҷылар полкының 1-ғы атығҷылар батальонының командир орынҷызына турғызылған. Курсктағы чаалазығның (орыс) (рус. арачыланыс тузында батальон Белгород облазының Пролетарский посёлогының іскеркі сариндағы Ракитянскай аймахта оборона тутхан. 1943 чылның от айының 17-ҷі кӱнінде Курск тӱгеезіндегі Воронеж фронтының контрудары тузында, Белгород облазының Новосёловка аалы хыриндағы чаалазығда батальон командирі чох халғанда, Потылицын подразделениенең позы устап сыххан. Аның устаанынаң батальоны полктағыларнаң пурнада немец траншеяларынзар кіріп, ыырҷынаң позытхан. 1943 чылның от айының 17-ҷі кӱнінең сығара орғах айының 1-ғы кӱніне теере ирткен чаалазығларда Потылицынның батальоны 450 азыра ыырҷы чааҷызын чох идібіскен. Белгород-Харьков операция алнында фронтың командованиезі разведкаа алынҷа хайығ салған. Позы разведгруппанаң устап, Потылицын ікі хоных аразына 6 кізіні сӱріге алған, командование чахиин ол матлама толдырыбысхан. Курск тӱгезінде Хызыл Армия ыырҷыға кірер алнында Дмитрий Павлович батальон командиріне турғызылған. Аның батальоны пастағҷылар санында Лебедин городсар кіріп, аны позыдарында араласхан.

Курск тӱгезінде немец-фашист войсколарын унада сапхан соонда, совет войсколары сах андох Днепр ӱчӱн чаалас сыхханнар. Сумы-Прилуки операциязы тузында 309-ҷы атығҷылар дивизиязы Лохвица паза Пирятин городтарны позыдарында араласхан. Чаалазып, 300-че километрні тобырып, 1943 чылның ӱртӱн айының 21-ҷі кӱнінде ол Переяслав городтың кидеркі сариндағы Днепрзер сыххан. Дивизияның штаттағы кисчең нимелері чох полған, че 955-ҷі атығҷылар полкының 1-ғы атығҷылар батальонының командирі «суғны кис парыбызар ӱчӱн, алынҷа узын, пілізін паза ӧткінін кӧзіт пирген». 1943 чылның ӱртӱн айының 21-22 хараазында батальонынаң хада ыырҷының ӱзілбес атызын тобырып, Днепр суғны кис парыбысхан паза суғның оң сариндағы Монастырёк хутор хыриндағы плацдармны холға кирген^[4]. 1943 чылның ӱртӱн айының 22-ҷі кӱнінең сығара чарыс айының 20-ҷі кӱніне теере капитан Потылицынның батальоны кӱзінең ӱс хати асчатхан ыырҷының 48 контратаказына удур саабыс пирген, ол санда 12 хати танктардаң тоғыр. Плацдарм ӱчӱн чаалазығда Потылицынның чааҷылары ікі немец батальонын унада сапханнар паза пір батальонны аар палығладып, чиңіп алғаннар. Ӱс танк, боеприпастығ паза чаа таарлағлығ 9 автомашина, 12 станковай пулемёт чох иділген. 56 ыырҷы чааҷызы сӱріге апарылған. Потылицинның 1-ғы атығҷылар батальоны плацдармны тут халып, аны алғыдыбысхан. Контратакаа парып, ыырҷыны Монастырёк хутордаң сығарыбысхан, ідӧк уғаа кирек 175,4 пӧзік орынны холға алып, аны тут халған.

Киевтің ӱстӱнзархы сариндағы Днепр суғны маңнаныстығ кизібіскен ӱчӱн, Днепр суғның кидеркі хазында плацдармны пик тутхан ӱчӱн паза пу киректе махачызын паза матыр хылиин кӧзіт пирген ӱчӱн, СССР-ның Ӧӧркі Чӧбінін Президиумының 1943 чылның чарыс айының 23-ҷі кӱнінде сыххан чарадиинаң, капитан Потылицын Дмитрий Павловичке Совет Союзының Матыры ат пирілген.

1943 чылның чарыс айы соонзар Потылицын фронттаң хығыртылған. Кремльде пайрамни сыйыхтатхан соонда, командирлернің узын тилітчең «Выстрел» курстарына ызылған. Оларны 1944 чылның хандых айының пастағы кӱннерінде тоозып, ол 12 тынағ кӱнін алған. Аның соонда 3-ҷі Белоруссия фронтына парыбысхан. 1944 чылның от айының 3-ҷі кӱнінде фронттағы офицерлер резервіне алылған. Белоруссиядағы стратегия операциязы хоостыра апарылған Вильнюс фронтының операция тузында Дмитрий Павлович 11-ҷі гвардия армиязының 1-ғы гвардия мотострелковай дивизиязының 171-ҷі гвардия атығҷылар полкының атығҷылар батальонының командиріне турғызылған. Аның устаанында батальон Ошмяны городты позытханында араласхан, Алитус городтың ӱстӱнзархы саринда Неман суғны кискен. Каунас фронт операциязы тузында гвардия капитаны Потылицын позының батальонынаң хада Литваның кидеркі аймахтарын ыырҷы холынаң позытхан, Калвария город ӱчӱн чааласхан. 1944 чылның орғах айында, немец-фашист войсколарының Іскеркі Пруссияның хырығларына читчеткенде, кӧп контратакаларына удур саабыс пиргеннер. Ай тоозылчатханда, 3-ҷі Белоруссия фронтының войсколары ыырҷының азынада пиктелген позицияларына Расейняй — Кибартай — Сувалки линияның іскеркі сариндағы хырығларында сыхханнар. Литва ССР-дағы Мариямпольскай уездтің Гражишкяй чирінің кидеркі сариндағы чаалазығда 1944 чылның ӱртӱн айының 27-ҷі кӱнінде гвардия капитаны Потылицынның тыны ӱзіл парған. Пастап аны Литва ССР-ның Алитус городында чыып салғаннар. Соонаң аның сӧӧгін, Рязаньзар кӧзіріп, Скорбященскай сыыратта чыып салғаннар.

Сӧбіре

Хызы — Елена Елисеева^[5].

Сыйыхтар

«Алтын Чылтыс» медаль (23.10.1943);
Ленин ордені (23.10.1943);
Хызыл Знамя ордені (13.09.1943);
Суворовтың 3 син ордені (24.11.1943);
Хызыл Чылтыс ордені (25.06.1943).

Хумартхызы

Совет Союзының Матыры Д. П. Потылицынның адынаң Тадар Тис аалның орамазы адалған. Первомайскай аалдағы ортымах школада 2016 чылда хумартхы чарды хызылған^[6]. Ағбандағы Чиңіс паркындағы хумартхы комплексте матырның ады хумартхылалған^[7].

Алған орын

↑ Письмо-запрос Е. Д. Потылициной в Наркомат обороны СССР. ЦАМО, ф. 33, оп. 11459, д. 336, л. 3.
↑ Аал Афанасьев тағ хыриндағы Ким хазында турған. Аал чоғыл
↑ Пасха танығларҷа, Илбек Ада чаада Д. П. Потылицын 1942 чылның ӱртӱн айынаң сығара Кидеркі фронтта араласхан. 309-ҷы атығҷылар дивизиязының 955-ҷі полкында 1943 чылның кӱрген айынаң сығара чааласхан.
↑ Амғы туста Украинаның Киев облазының Ржищев город чирі.
↑ Дочь Героя Советского Союза нашла могилу отца в Литве (рус.). ГТРК Ока (7 Сілкер айы 2014). Дата обращения: 30 Чарыс айы 2025.
↑ В Таштыпской школе-интернате состоялось открытие мемориальной доски Герою Советского Союза Марии Цукановой (рус.). Сайт Министерства культуры Республики Хакасия (23 Улуғ хырлас айы 2016). Дата обращения: 30 Чарыс айы 2025.
↑ Аллея Героев (Абакан, город) (рус.). Национальная библиотека им. Н. Г. Доможакова. Дата обращения: 30 Чарыс айы 2025.