Крапивин, Аристарх Иванович

Рувики тiп сайттаң
Аристарх Иванович Крапивин
Крапивин Аристарх Иванович.jpg
Тӧреен кӱні 10 чарыс айы 1909({{padleft:1909|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})
Тӧреен чирі Щелкун аал, Екатеринбург уезді, Пермь губерниязы, Россия империязы
Ӱреен кӱні 21 ӱртӱн айы 1992({{padleft:1992|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:21|2|0}}) (82 час)
Ӱреен чирі Москва, Россия
Гражданство  СССР
 Россия
Айғасчатхан кирее политик, чааҷы
Сыйыхтар паза премиялар
Совет Союзының Матыры
Ленин орденінең Ленин орденінең Хызыл Знамя ордені Александр Невский ордені
Адалығ чааның I степень ордені — {{{1}}} «Махачы істеніс ӱчӱн (Чааҷы махачызы ӱчӱн) пайрамнығ медаль. Владимир Ильич Ленин тӧрееннең пеер 100 чылына чарыдылған» SU Medal For the Defence of Stalingrad ribbon.svg
«1941—1945 чыллардағы Илбек Ада чаада Германияны чиңіп алған ӱчӱн» медаль SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg SU Medal Thirty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg SU Medal Forty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg
«Будапештті алған ӱчӱн» медаль Медаль «Істеніс ветераны» медаль SU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg SU Medal 60 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg
SU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg

Аристарх Иванович Крапивин (10 чарыс айы 1909, Щелкун[d], Свердловск облазы[d]21 ӱртӱн айы 1992, Москва[d]) — совет хазна деятельі, Совет Союзының Матыры (1945), майор (1944)[1].

Чуртас чолы

Чаа алнындағы тус

1909 чылның ӱртӱн айының 27-ҷі кӱнінде Пермь губерниязындағы Екатеринбург уездінің Щелкун аалында (амғы Свердловск облазының Сысерть аймаағында) тӧреен. 1928 чылда Свердловсктағы ӱгретчілер институдын тоос салған. Ӱгретчі, садығ туразының директоры, Свердловскта «Уралуголь» комбинаттың ӧӧн юрисконсульты полған.

Армия службазы

Армия службазын 1941 чылның от айынаң сығара ирт сыххан. Архангельскте 63-ҷі талай атығҷылар бригадазының чаа трибуналының хачызы полған. 1942 чылның кӧрік айының 10-ҷы кӱнінде авиабомба чарыл парғанда, контузия алған. 1942 чылның сілкер айына теере Онега городтың госпитальында (Архангельск облазы) чатхан. 1942 чылда «Выстрел» курстарын  (орыс) тоос салған.

1942 чылның чарыс айынаң сығара разведка ротазының командирі, разведкаҷа штаб пастығының полысчызы паза 45-ҷі механизированнай бригаданың 1-ғы мотострелковай батальонының командирі. Брянсктағы, Ӱстӱнзархы-Кидеркі паза Кидеркі фронттарда чааласхан. Сталинградтағы чаалазығда  (орыс), Миллеров-Ворошиловград паза Спас-Деменск операцияларында араласхан. 1943 чылның орғах айының 10-ҷы кӱнінде аар палығлатхан, 1943 чылның чарыс айына теере Москвада госпитальда полған. 1944 чылның кӱрген айында Украинаның 1-ғы паза 2-ҷі фронтарында Корсунь-Шевченковскай, Умань-Ботошань паза Ясс-Кишинёв операцияларында араласхан.

Румынияны позытханында махачызын кӧзіткен. 1944 чылның орғах айының 20—31 кӱннерінде аның устаанындағы батальон, бригаданың алнында парчатхан отряды санында, СССР-ның хырығларынаң сығара Бухарестке читкен. Ол туста ыырҷы саринаң 1.250 чағын солдат паза офицер чох иткен паза сӱріге алған. 1944 чылның орғах айының 22 кӱнінде батальон Васлуй городты алғанында махачызын кӧзіткен, 1944 чылның орғах айының 31-ҷі кӱнінде — Бухарест городты позытханында. 1944 чылның ӱртӱн айының 7-ҷі кӱнінде аар палығлатхан паза Свердловсктағы госпитальзар ызылған.

Чаалазығларда махачызын кӧзіткен ӱчӱн, СССР-ның Ӧӧркі Чӧбінің Президиумының 24 мартта 1945 чылда сыххан чахиинаң майон Крапивин Аристарх Ивановичке Совет Союзының Матыры пӧзік ат пирілген, Ленин ордені паза «Алтын Чылтыс» медаль читірілген.

1945 чылның кӱрген айынаң сығара Уралдағы чаа округының штабында инструктор полған. 1945 чылның от айынаң сығара майор Крапивин запасха сыххан.

Чаа соондағы тус

1947 чылда Свердловсктағы юридическай институтты тоос салған. Свердловскта адвокат полып тоғынған. 1949 чылның кӧрік-хандых айларында Хызылчар крайындағы чарғының кізізі, 1949—1955 чылларда аның кнезі полған[2]. 1955 чылның хосхар айында —1959 чылның от айында — Хакас автоном облазының область чӧбінің исполкомының кнезі, соонаң — Хызылчар крайының Депутаттар чӧбінің исполкомының кнес орынҷызы.

Москвада чуртаан. Ӱреен 1992 чылның ӱртӱн айының 21-ҷі кӱнінде. Сӧӧгі Москвадағы Востряковскай сыыратта чатча[3].

Халых кирее

РСФСР-ның Ӧӧркі Чӧбінің 4-5-ҷі хығыртииның депутады (1955—1963 чылларда).

Сыйыхтар

Хумартхы

2015 чылда Илбек Адалығ чаа Чиңізінің 70 чылын пайрамниры алнынҷа Хызылчарда матыр чуртаан паза тоғынған тураның тастында хумартхы танығ хызылған[4].

Крапиннің ады В. Ф. Яковлевтің адынаң Уралдағы хазна юридическай университеттің алнында турчатхан Илбек Адалығ чаада чат халған паза амыр хоныхта тоғысты толдырып ӱреен ӱгренҷілерге паза преподавательлерге хумартхы таста пазылған.

Щелкунскай 9 № школада Матырның партазы турғызылған[5]. Ағбандағы Чиңіс паркының Матырлар аллеязындағы хумартхы тастарның пірсінде Крапивиннің ады хумартхылалған[6].

Алған орын

  1. В. Н. Тугужекова, А. И. Дроздов. Крапивин Аристарх Иванович // Энциклопедия Республики Хакасия : Т. 1 : А—Н / гл. ред. В. А. Кузьмин. — Красноярск: Поликор, 2007. — С. 311. — 5000 экз. — ISBN 978-5-91502-001-5.
  2. Адвокаты АПМО провели памятную акцию у памятника адвокату Крапивину Аристарху Ивановичу. Адвокатская палата Московской области. Дата обращения: 24 Чарыс айы 2025.
  3. Федорова Н. В. «Да будут незабвенны их имена» - Крапивин А.И. - Герой Советского Союза, Председатель Хакасского облисполкома 1955-1959 годы. Национальный архив Рсепублики Хакасия. Дата обращения: 24 Чарыс айы 2025.
  4. В Центральном районе торжественно открыли мемориальные знаки Героям Советского Союза и полным кавалерам ордена Славы. admkrsk.ru (7 Сілкер айы 2015). Дата обращения: 24 Чарыс айы 2025.
  5. В Сысертском округе открыли три «Парты Героя». sysert.life. Дата обращения: 24 Чарыс айы 2025.
  6. Аллея Героев (Абакан, город). nbdrx.ru (7 Сілкер айы 2015). Дата обращения: 24 Чарыс айы 2025.

Ссылкалар

Аристарх Иванович Крапивин. «Герои страны» сайт.