Чаа тирігҷізі кӱні

Рувики тiп сайттаң
Чаа тирігҷізі кӱні
День оружейника.jpg
Тӧстелген 2011 чылның улуғ хырлас айынын 3-ҷі кӱні
Таныхталчатхан орны чыл сай ӱртӱн айының 19-ҷы кӱнінде

Чаа тирігҷізі кӱні (орыс. День оруже́йника) — Россияның арачыланыс промышленнозы тоғынҷыларының профессия ӱлӱкӱні. Россия Федерациязының президентінің 2011 чылның улуғ хырлас айының 3-ҷі кӱнінде сыххан 1578 № «Чаа тирігҷізі кӱнін кирердеңер» чахии хоостыра кирілген.

2012 чылдаң сығара чыл сай ӱртӱн айының 19-ҷы кӱнінде таныхталча. Пу кӱн сын сабланыс киртінізінің тигірибінің тигір чааҷылары полысчызына саналчатхан архангел Михаилні аарлап-улуғлаҷаң кӱнге чарыдылған.

Чарыдығ

Чаа тирігҷізі кӱні — Россиядағы тирігҷілернің ӱлӱкӱні. Пу кӱнде тиріглернің аймах корімнерін тимнепчеткен паза сығарчатхан арачыланыс-промышленнай комплекзінің предприятиелерінде пайрамнар иртірілчелер[1].

Ижевскте Чаа тирігҷілер кӱнінде чахайахтар салғаны, 2024 чыл

Пу отрасльда істенчеткен правительство устағҷылары тиріглер конструкторларын, инженерлерін паза производство тоғынҷыларын алғыстапчалар[1], ідӧк кибірли тирігҷілерні хазнаның президенті алғыстапча[2].

Ӱлӱкӱннің тархыны

Ӱртӱн айының 19-ҷы кӱнінде сын сабланыстығ киртініс кізілері тирігҷілернің  (орыс) (рус. полысчызы архангел Михаилні  (орыс) (рус. сағысха кирчелер. Профессия ӱлӱкӱнін таныхтаҷаң кӱнні таллап алар пӧгіннең, «Москвадағы Кремль» мӱзейлер комплекзі Москвадағы Кремльнің Тиріглер палатазының тоғызынаңар тархын пічиин тимнеп кӧзіт пирген. Палатаның тӧстелген хар-орта кӱні табылбаан. Пастағызын на «Оружничий» званиедеңер 1508 чылның ӱртӱн айындағы пічікте чоох парча, іди арсеналны итчең, алҷаң, хайраллаҷаң паза тыхтаҷаң ӱчӱн нандырған кізіні адаҷаңнар. Іди ӱлӱкӱннің айы табылған[3].

Чаа тирігҷізінің кӱні 2011 чылда тӧстелген, аны пастағызын на 2012 чылда таныхтааннар[4].

Профессия ӱлӱкӱнінің пастағҷылары Ижевск, Ковров, Тула паза Климовск городтарның чаа тирігҷілері полыбысханнар. 2010 чылның сілкер айында премьер-министр В. В. Путин тоғыс чорығы пастыра «Ижмаш  (орыс) (рус.» арачыланыс предприятиезін кӧрерге парған. Производство цехтарынаң танызып, тоғынҷыларнаң паза Россияның машина пӱдірігҷілер пірігізінің кізізі — саблығ конструктор Михаил Тимофеевич Калашниковнаң тоғасхан. Анда М. Калашников хазнаның иң улуғ чаа тириинің ӧмелерінің Чаа тирігҷізі кӱнін тӧстеҷең сағызын читірген. Пу кӱнде хазнаның аймах регионнарының пӧзік устығ чаа тирігҷілері тоғазығларда аралазып, опытнаң ӱлес поларын таныхтаан конструктор[5].

Владимир Мединский паза Владимир Путин Михаил Калашниковтың хумартхы тазының македі алнында, хайзының пастаанаң Чаа тирігҷізінің кӱні тӧстелген (Ижевск, 2016 чылнын уртӱн айының 20-ҷі кӱні)

Олох туста Россия Федерациязының Правительствозынзар андағ пастағнаң Россияның чаа тирігҷілері пірігізінің устағ-пастаа айланған полтыр. Арачыланыс-промышленность комплекзінің тоғынҷыларының, чаа тириин сығарчатхан кізілернің, чаа тирии киреенің тиліс тархынынаң, аның істезіглерінең айғасчатхан улустың профессия кӱні, — улуғ хырлас айының 19-ҷы кӱні — 2011 чылның улуғ хырлас айының 3 кӱнінде тӧстелген. Ол Россия Федерациязының президенті Д. А. Медведевтің «Чаа тирігҷізі кӱнін кирердеңер» чахиинаң тӧстелген[6].

Россияда ӱлӱкӱннің пӧгіні ол чахығда піди таныхталған:

Хазнаны хайраллап паза пос алынҷа идерінде чаа тирігҷілерінің улуғ хозымын кӧзідері полча.

Таныхтаҷаң кибірлер

Ӱлӱкӱннің пӧгіні — чайалған чииттерні чаа тиріглері киреене тартары, пу сферада тиліс чолын чуртасха кирері, тиріглернің наа кӧрімнерін пӱдірері.

Чыл сай ӱртӱн айының 19-ҷы кӱнінде чаа тириинің пӱдірігҷілері, конструкторлары, инженерлері, аның тархынынаң айғасчатхан историктер алғыстатчалар. Пу кӱнде митингтер, чайаачы иирлер, пайрамнығ чӧрістер паза пасха чӧрімнер иртчелер[3]. Ӱлӱкӱнге чарыдылып, аймах культура мероприятиелері тимнелчелер, кӧзідіглер иртірілчелер[7].

Чаа тирігҷізі кӱніне чарыдылып, Ижевскте Промышленнай форум кӱннері иртірілчелер[8].

Москвадағы Михаил Калашниковха хумартхы тас

Тулада 2012 чылда пастағызын на Чаа тирігҷізі кӱні таныхталғанда, Сабланыс аллеязын пайрамни асханнар, анда 13 саблығ чаа тирігҷілерінің паза Россиядағы чаа тириинің тиліс тархынынаң палғалыстығ кізілернің бюсттары турғызылған. Оларның аразында I Пётрның (аның чахиинаң чаа тиріглері заводы тӧстелген), винтовканың авторы Сергей Мосиннің паза 1930 чылдағы ТТ (Туладағы Токарев) пистолеттің тӧстегҷізі Фёдор Токаревтің омалары парлар[4].

Ӱлӱкӱн пу кӱнде Ижевскте пайрамналча, ол АК-47 автоматтың тӧреен чиріне саналча, ідӧк Тулада атчатхан тирігні сығарчатхан Россиядағы иң килкім заводтарның пірсі орныхча[4][9].

2017 чылда Москвада, ӱлӱкӱнге чардылып, Михаил Калашниковха хумартхы тас азылған.

2024 чылда Ижевскте Тирігҷі кӱніне чарыдылған мероприятиелер Михаил Калашниковтың тӧреенінең пеер 105 чыл толчатханына чарыдылған пайрамнаң хада ирткеннер[8][9].

2025 чылда Чаа тирігҷілері кӱнін Чекериледе (Ижевсктің тасты) таныхтиры хоостыра авиафестиваль полары кӧріл парған. Анда дроннарнаң устирынҷа марығлар иртері кӧріл парған[10][11].

Тулада 2025 чылда ӱртӱн айының 15-19 кӱннерінде пайрамниры кӧріл парған. Программада — концерттер, спорт ориентированиезінҷе марығлар, мастер-класстар[12]. Ӧӧн пайрам кибірли Тиріглер музейінде иртче (митинг, Сабланыс аллеязында чахайахтар салҷаң кибір, арачыланыс предприятиелерінің иң чахсы тоғынҷыларын таныхтиры, Сергей Мосиннің адынаң сыйиин читірері)[13][12].

Ижевскте 2025 чылда Чаа тирігҷілері кӱні хоостыра промышленнай туризм программазын позыдыбысханнар[14].

Алған орын

  1. ↑ 1 2 Михаил Мишустин поздравил российских оружейников с профессиональным праздником. government.ru. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  2. ↑ Путин поздравил работников ОПК с Днем оружейника, TACC. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  3. ↑ 1 2 День оружейника в России, РИА Новости (20190919T0455). Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  4. ↑ 1 2 3 День оружейника 2025: какого числа, история и традиции праздника. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  5. ↑ Мастера оружейных дел. Самые известные отечественные конструкторы стрелкового оружия - ТАСС, TACC. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  6. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 03.12.2011 г. № 1578, Президент России. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  7. ↑ 19 сентября в Туле – оружейной столице России – прошли торжественные мероприятия, посвященные Дню оружейника. minprom.tularegion.ru. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  8. ↑ 1 2 Как отпразднуют День оружейника в Ижевске. Программа праздничных мероприятий в 2024 году для жителей Удмуртии. Советы экспертов. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  9. ↑ 1 2 Куда сходить в Ижевске на День оружейника, Коммерсантъ (18 Ӱртӱн айы 2024). Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  10. ↑ На окраине Ижевска в День оружейника будут летать беспилотники. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  11. ↑ Жители Удмуртии увидят беспилотники в небе над Чекерилом, ИЖ1.ру. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  12. ↑ 1 2 Игорь КОПЫТОВ |. Спортивно и торжественно: в Тульской области отпразднуют День оружейника. tula.kp.ru -. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  13. ↑ В Тульской области День оружейника будут отмечать с 15 по 18 сентября. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
  14. ↑ Ко Дню Оружейника в Удмуртии открывается программа экскурсий промтуризма. Официальной сайт Министерства туризма Удмуртской Республики (5 Ӱртӱн айы 2025). Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.

Литература

Ссылкалар

Алған орны - https://kjh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Чаа_тирігҷізі_кӱні&oldid=143614