Атом промышленнозы тоғынҷызының кӱні
| Атом промышленнозы тоғынҷызының кӱні | |
|---|---|
| | |
| Тип | Халыхтың профессия ӱлӱкӱні |
| Тузазы | Атомнай отрасльдағы тоғынҷыларны чеестирі, ідӧк пу профессияны чииттер аразында сабландырары. |
| Тӧстелген | 2005 чылның хандых айының 3-ҷі кӱнінде ("Атом промышленнозы тоғынҷызының кӱнінеңер" 633 № чахии) |
| Тӧстегҷі | В. В. Путин |
| Таныхталчатхан орны |
|
| Кӱні | Ӱртӱн айының 28-ҷі кӱні |
| Палғалыстығ | 1942 чылның ӱртӱн айының 28-ҷі кӱнінде СССР-ның Хазна арачыланыс комитеді «Ураннаң тоғыс оңдайларын тимнирі» чахиин сығарыбысхан. |
Атом промышленнозы тоғынҷызының кӱні (орыс. День работника атомной промышленности) — атом промышленнозы тоғынҷыларының халых профессия ӱлӱкӱні. Россияда 2005 чылның ӱртӱн айының 28-ҷі кӱнінең сығара чыл сай таныхталча. Россия Федерациязының президенті Владимир Путиннің 2005 чылның хандых айының 3-ҷі кӱнінде сыххан чахиинаң тӧстелген.
Тархын
2005 чылның хандых айының 3-ҷі кӱнінде Россия Федерациязының президенті В. В. Путиннің 633 № «Атом промышленнозы тоғынҷыларының кӱні» Чахиинаң тӧстелген[1][2].
Таныхтаҷаң кӱнге ӱртӱн айының 28-ҷі кӱні турғызылған[1][2][3]:
- 1942 чылның ӱртӱн айының 28-ҷі кӱнінде И. В. Сталин паза СССР-ның Хазна арачыланыс комитеді «Ураннаң тоғыс оңдайларын тимнирі» чахығда хол салыбысхан паза аны чарыхха сығарыбысхан:«СССР-ның Наукалар академиязына уран ӧзенін чарып иділген атом энергиязынаң тузалан поларынҷа істезіглерні айландыртарға паза Хазна арачыланыс комитедіне 1943 чылның хосхар айының 1-ғы кӱніне уран бомбазын алай уран топливозын ит поларынҷа докладты кӧзіт пирерге». Пу чахығ хоостыра киректелген:«П.1: а) Наука академиязының хойнында атом ӧзенінің ӧнетін лабораториязын тӧстебізерге; в) … 1943 чылның хосхар айының 1-ғы кӱніне атом ӧзенінің лабораториязында − 235 уранның ӧзеннерін чар поларынҷа істезіглер иртірібізерге. П.4 … 1942 чылның кічіг хырлас айының 1-ғы кӱніне СССР-ның Наука академиязына нейтроннарны алар ӱчӱн пір грамм радийні паза лаборатория центрофугазын идер ӱчӱн 30 грамм платинаны пирерге».
Тӧстелген кӱннің пӧгіні атом отрасльындағы прай тоғынҷыларны чеестирі, ідӧк пу профессияны чииттер аразында тарадары полча[4].
2005 чылның ӱртӱн айының 28-ҷі кӱнінде пастағызын на «Атом промышленнозы тоғынҷызының кӱні» таныхталған[1].
Статистика
2024 чылға Россия Федерациязында 11 атом электростанциязы (АЭС) тоғынча : Балаков АЭС, Белоярскай АЭС, Билибин АЭС, Калининскай АЭС, Кольскай АЭС, Курскт АЭС, Ленинград АЭС, Нововоронеж АЭС, Ростов АЭС, Смоленск АЭС, Атом реакторларының наука-істезіг институды[5].
2025 чылға «Росатомның» танығларынҷа, хазнаның атом отрасльына 350 азыра предприятие паза структура кірче (атомнай станциялар, наука-істезігліг институттар, арачыланыс-промышленнай комплекстер), анда 250 муң азыра кізі тоғынча[1].
Алғыстас телеграммалары
Чыл сай «Атом промышленнозы тоғынҷызының кӱні» алнынҷа РФ-ның президенті алғыстас телеграммаларын чарыхха сығарча:
Аарлығ арғыстар!
Сірерге изен пирчем паза танығлығ пайрамнаң – Россияның атомнай отрасльына 80 чыл толчатханынаң – сірерні алғыстапчам. Піс ядернай проекттің тӧстегҷілерінің аттарына, артых чайалған учёнайларның, инженерлернің, специалисттернің кӧп тӧліне поғдархапчабыс. Оларның профессионализмі, аянмин істенгені хоостыра ирткен чылларда чӱзер наа предприятие, наука институды, конструктор бюрозы тоғындырылған, пірге наука-промышленнай комплекс пӱдірілген, Ада чирібістің ізестіг «ядернай хуйағы» тимнелген.
Маңнаныс ползын. Ӱлӱкӱннең!В. В. Путин, 2025 чыл, [6]
Мероприятиелер
«Атом промышленнозы тоғынҷызының кӱнінде» атом отрасльының учёнайларын, конструкторларын, тоғысчыларын паза инженерлерні алғыстаҷаң кибір пар.
Атом промышленнозы тоғынҷызының кӱнінде пічікке кирілген мероприятиелер федеральнай паза регион синінде иртірілчелер[7].
Пу кӱнде кибірли отрасльның тиліс салтарлары иділчелер паза алнына пӧгіннер ӱзӱрілчелер. Атом промышленнозының предприятиелерінде чыылығлар пайрамни иртчелер, анда саблығ тоғынҷыларға хазна, ведомство паза регион танығлары паза аарлығ сыйыхтар читірілчелер[8]. Ӧӧн пайрамнығ чардығы удаа Москвада иртче, андар тиксі хазнаның тоғынҷылары хығыртылчалар[9].
Таныхтаҷаң програмаа концерттер, спорт марығлары паза атомнай науканың паза техниканың чидіглеріне чарыдылған кӧзідіглер кірчелер[10].
2024 чыл
2024 чыл Россияның атом промышленнозында 2025 чылда таныхталҷаң 80 чыл пайрамына тимненіс оңдайынаң ирткен[11]. Аның хоостыра «Росатом» пар городтардағы орамаларда кӧзідіглер тимнелгеннер паза мультимедиа арт-объекттері чайалғаннар[12]. Отрасльның тоғынҷыларын паза ветераннарын РФ-ның Правительствозының кнезі Михаил Мишустин алғыстаан, ол хазнаа атом промышленнозының стратегия тузазын таныхтаан[13].
2025 чыл
2025 чылда Россияның атом промышленнозының 80 чылы таныхталған, аның девизі «Поғдархас. Кӧдіріліс. Сағынған сағыс» полған. Пайрамнығ чылға паза профессия ӱлӱкӱніне чарыдылған ӧӧн кирек пастағы Тилекейдегі атом неделязы (World Atomic Week) полыбысхан, ол Москвада ӱртӱн айының 25-29 кӱннерінде ирткен[14]. Ол мероприятиеде отрасльның профессионаллары, атом программаларын тилітчеткен хазнаның устағ-пастааның кізілері, ідӧк тилекейнің ӧӧн эксперттері араласханнар.
Неделя программазына «Прай ниме атомнаң пасталча» тіп чоннар аразындағы форым, 18 муң азыра араласчыға чииттер программазы паза ВДНХ-да атом отрасльының экономикаа хозымын таныхтапчатхан кӧзідіг экспозициязы кірген. Ӱртӱн айының 28-ҷі кӱнінде пайрамнығ чардығы ирткен, анда атом промышленнозының тоғынҷыларын аарлап-чеестееннер.
Алған орын
- ↑ 1 2 3 4 День работника атомной промышленности 2025: какого числа, история и традиции праздника. Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025.
- ↑ 1 2 Указ Президента Российской Федерации от 03.06.2005 г. № 633, Президент России. Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025.
- ↑ Атомный проект СССР: документы и материалы. Т. 1. Ч. 1. — 1998 / Просмотр издания // Электронная библиотека /// История Росатома (неопр.). Электронная библиотека /// История Росатома. Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025. Архивировано 7 Орғах айы 2024 года.
- ↑ День работника атомной промышленности в России, РИА Новости (28 Ӱртӱн айы 2024). Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025.
- ↑ Техническая поддержка. www.rosatom.ru. Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025. Архивировано 1 Чарыс айы 2025 года.
- ↑ Работникам и ветеранам атомной отрасли России, Президент России. Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025.
- ↑ День работника атомной промышленности: история праздника и традиции. Город Прима (27 Ӱртӱн айы 2024). Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025.
- ↑ В канун Дня работника атомной промышленности во ВНИИЭФ состоялось торжественное собрание. ВНИИЭФ (27 Ӱртӱн айы 2010). Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025. Архивировано 11 Орғах айы 2025 года.
- ↑ Как атомщики отметили свой профессиональный праздник. Страна Росатом (26 Ӱртӱн айы 2016). Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025. Архивировано 9 Орғах айы 2025 года.
- ↑ Более 440 тысяч атомщиков отмечают День работника атомной промышленности. Сириус.Технологии (28 Ӱртӱн айы 2025). Дата обращения: 29 Кічіг хырлас айы 2025.
- ↑ В Москве пройдет Мировая атомная неделя. Mail.ru (25 Ӱртӱн айы 2025). Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025. Архивировано 25 Ӱртӱн айы 2025 года.
- ↑ В городах Росатома появились мультимедийные арт-объекты к 80-летию атомной отрасли. atomic-energy.ru (26 Ӱртӱн айы 2024). Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025.
- ↑ Мишустин поздравил работников и ветеранов атомной промышленности с профессиональным праздником. Финмаркет (28 Ӱртӱн айы 2024). Дата обращения: 28 Кічіг хырлас айы 2025.
- ↑ Мировая атомная неделя. ВДНХ. Дата обращения: 29 Ӱртӱн айы 2024.