Пічіктіг тағ

Россияның культура ис-пайының объекті федеральнай синдегі
рег. № 191440069460006 (ЕГРОКН)
объект № 1910009000 (БД Викигида)

Пічіктіг тағ (орыс. Сулекская писаница) — Ӱстӱнзархы Сибирьнің VII—IX чӱс чыллардағы хоос искусство памятнигі, федеральнай синдегі культура ис-пайының объекті. Хакасиядағы Орджоникидзе аймааның Копьёв посёлогынаң 18 км оортах чирде, Пеш суғның хыринда орныхча. Орыс тілінде пічіктіг тағның ады Сулеков аалның адынаң пӱткен. Хакас тілінде «Пічікчіл хайа» ады тоғасча.

Пічіктіг тағ. Кизек

Чарыдығ

Пічіктіг тағ пічікте пастағызын 1847 чылда істезілген, соонаң 1887—1889 чылларда істезіг тоғыстарын апарған И. Р. Аспелина. Пічіктіг тағдағы паза Соланой тағлардағы хоостарны экспедиция кізізі Отто Хьялмар Аппельгрен-Кивало хоостап алған. Финнернің соонаң хайа хоостарын А. В. Адрианов істескен.

Хумартхы тас килкім хайа полча, ол муңар хоостарнаң чайалых. Ӧӧн полталар аразында аңнааны, чааласханы, аңнарның хабысханы, хамнарның кибірлері таныхталчалар. Хоостардаң хости Руна пічіктері; ӱстӱнде : «Пічіктіг тағ» (орыс. ідӧк «Писаная» алай «Вечная гора»).

Тағның хоостарның кӧп сабазы пурунғы хырғыс хазназының тузынаң читкен. Хоостар кизіліп, сиилген линияларнаң хоосталғаннар. Пу оңдайнаң охчаанаң аңнарны атчатхан чалаң чааҷылар, удур-тӧдір ызырысчатхан тибелер кӧзіділіктер. Хакасияда тибелерні XIX чӱс чыл тоозылғанҷа тутчаңнар. Чазы сосхаларның паза парстарның хоостары парлар. Чахсы хайраллал халған хоостарның пірсінде палицаа тӧӧй нимені холында кӧдіре тутчатхан чалаң кізі кӧзіділік. Кизіліп, линияларнаң хоосталған худайлар хоостары парлар, оларның санында пазына ӱс мӱӱстіг кизіртілген нимеліг худай, хайзы пурунғы Умайның чарыдылчатханына тӧӧй.

Пурунғы культура памятнигі чіли аның тузазы тиксі тилекей синінде паалалча. Амғы туста Пічіктіг тағ федеральнай синдегі культура ис-пайының объекті полча. Хакасияның алтынзархы чардығындағы иң килкім памятник полча. Пола-пола ол сайбалча. Аның ӧӧн сылтағларының пірсі — чир-чайаан паза кізінің салбыр тудынғаны.

2011 чылда памятникті хайраллир пӧгіннең азых тигшр алтындағы музей тӧстелген.

• 

  «Сулек» музей-заповедник

• 

  Пічіктіг тағ

• 

  Пічіктіг тағ

• 

  Пічіктіг тағ

Алған орын

Литература

• Евтюхова Л. А. Археологические памятники енисейских кыргызов (хакасов) // Абакан: ХакНИИЯЛИ, 1948.
• Худяков Ю. С. История изучения военного дела енисейских кыргызов VI—XII вв. н. э.
• Бутанаев В. Я. Древнее искусство Саяно-Алтая. — Абакан, 2020. — C.53-55.

Ссылкалар

• Сулекская писаница  (рус.). gpx.su. Дата обращения: 13 Орғах айы 2025.
• Сулекская писаница  (рус.). НГС.ТУРИЗМ. Дата обращения: 13 Орғах айы 2025.
• Исторические места Хакасии  (рус.). siberia17. Дата обращения: 13 Орғах айы 2025.
• Сулекская писаница  (рус.). Хакасия-трэвел. Дата обращения: 13 Орғах айы 2025.
• Фотографии изображений писаницы  (рус.). geoturizm.ru. Дата обращения: 13 Орғах айы 2025.