Асхыстағы чир-суғ ӱгренҷең музей

Рувики тiп сайттаң
Н. Ф. Катановтың адынаң Асхыстағы чир-суғ ӱгренҷең музей
Аскизский краеведческий музей.jpg
Тӧстелген 1987
Орныхчатхан чирі  Россия
Адрес Республика Хакасия, Аскизский район, село Аскиз, ул. Советская, 19
Устағҷы Малика Махмадисуфовна Норасова
Сайт аскизский-музей.рф

Н. Ф. Катановтың адынаң Асхыстағы чир-суғ ӱгренҷең музей — Хакас Республиканың Асхыс аймаандағы муниципальнай культура учреждениезі. Пастағы хакас учёнай Н. Ф. Катановтың адын ал чӧрче. 1987 чылда тӧстелген[1].

Ағбан городтаң 90 км оортах Асхыс аалда орныхча.

Тархын

Хызылчар крайындағы Хакас автоном облазының Асхыс аймаандағы чон депуттарының чӧбінің толдырығ комитедінің 1987 чылның ӱртӱн айының 28-ҷі кӱнінде сыххан 219 № чарадиинаң Халых чир-суғ ӱгренчең музейні аймахтың культура пӧлиинің хойнында тӧстирінеңер чарадығ алылған. 1987 чылда музейде 200-ҷе аймах ниме-ноолар хайраллалған. 1989 чылның азығ айының 22-ҷі кӱнінде Асхыстағы Пионерлер туразында халых музейі азылған[2].

Музейні тӧстирге сағыныбысхан кізі Асхыстағы ортымах школаның география ӱгретчізі С. Н. Султреков полған. Музейнің тоғызын тилідерге хабасхан аймахтағы «Хакасский труженик» газетаның хабарҷызы А. И. Бондарев. Музейнің пастағы материаллары Н. Ф. Катановтың наука киреене паза чуртазына чарыдылғаннар, ідӧк Илбек Адалығ чаа, хакас чонның этнографиязы темаларынҷа тоғыс апарылған[3].

Музейнің пастағы устағҷызы полған Н. Н. Медведев. 1993 чылда музей «Н. Ф. Катановтың адынаң Асхыстағы тархын-культура музейі» тіп адал парған. Этнографиядаң пасха музейде археология, Хакасиядағы гражданскай чаа кӧстеглерінҷе тоғыс апарыл сыххан. Пу туста музей устағҷызы — К. И. Медведева.

Соонаң «Н. Ф. Катановтың адынаң чир-суғ-ӱгренҷең музей» адал парған. Музей хойнында наука-істезігліг тоғыс, ол санда «Катановтың хығырығлары», «Асхыс аймаандағы наука паза культура кӱннері» иртіріл сыхханнар.

2003 чылның ӱртӱн айында музей амғы орнынзар, алтын аныҷаң промышленник паза меценат Пётр Кузнецов  (орыс) (рус. XІX чӱс чылның ікінҷі чардығында пӱдірген ікі хадыллығ ағас туразар, кӧзірілген.

Экспозициялар паза музей чӧрімнері

Музейнің амғы ӧӧн чыындызына 6 муңа чағын аймах ниме-ноо кірген. Тоғынчатхан заллар:

  • «Этнография» — хакас чонның кибірліг ибінің реконструкциязы паза істіндегі ниме-ноолары
  • «Учёнай Николай Федорович Катанов» — профессорның кабинеді, музейзер килген чонны чуртас чолынаң, наука киреенең таныстырчалар;
  • «Асхыс аалның паза Асхыс аймааның тархыны»;
  • «Чааҷы сабланызы залы» — Илбек Адалығ чаа чиңізіне аймахтың хозымын кӧзітчеткен зал[4].

Асхыстағы чир-суғ ӱгренҷең музей тиксі Россия синінде иртірілчеткен «Музейлер хараазы» чӧрімде араласча[5].

Музейнің нинҷе-нинҷе хати иртірілчеткен мастер класстары паза программалары парлар: «Хакас чонның кӧг тиріглері» (2022 сығара), «Хакас чонның ойыннары  (орыс) (рус.» (2023 сығара), «Сувенир магниді». Музей тоғынҷылары аймах темаларҷа лекциялар хығырчалар: «Хакасияның пурунғы искусствозы»,"Сергей Захарович Карамчаков — кӱрес узы", «Пос иткен интеллект. Нейросетьтер прайзына», «Амғы тустағы 3D-технологиялар» паза пасх[6]

Саблығ тоғынҷылар

  • Султреков Семён Николаевич
  • Алексей Иванович Бондарев
  • Бурнаков Венарий Алексеевич
  • Бурнаков Артас Алексеевич

Сыйыхтар

  • «Музей года. Южная Сибирь — 2017» аарластығ ат, «Музей — сокровищница Южной Сибири — 2017» номинацияның чиңісчізі[7] ;
  • «Музей — сокровищница Южной Сибири — 2018» номинация чиңісчізі;
  • «Музей года. Южная Сибирь — 2019» аарластығ ат.

Алған орын

  1. ↑ Муниципальное учреждение культуры Аскизский районный краеведческий музей им. Н.Ф.Катанова. Национальная библиотека Республики Хакасия. Дата обращения: 7 Орғах айы 2025.
  2. ↑ 35 лет Аскизскому музею (3 Азығ айы 2022). Дата обращения: 7 Орғах айы 2025.
  3. ↑ И. К. Кидиекова. Аскизский краеведческий музей им. Н. Ф. Катанова. — Аскизский район: История и современность: (К 300-летию вхождения Хакасии в состав России). — Новосибирск: Наука, 2007. — 248 с. — ISBN 9785020321106.
  4. ↑ Аскизский районный краеведческий музей имени Н.Ф. Катанова. Хакасия – Земля пяти стихий. Дата обращения: 7 Орғах айы 2025.
  5. ↑ Хакасия присоединится к всероссийской акции «Ночь музеев». Программа. Шанс (18 Сілкер айы 2022). Дата обращения: 7 Орғах айы 2025.
  6. ↑ Аскизский районный краеведческий музей им. Н.Ф. Катанова — афиша России. Культура.РФ. Дата обращения: 7 Орғах айы 2025.
  7. ↑ Почётное звание Аскизского музея. АСТВ (21 Улуғ хырлас айы 2017). Дата обращения: 7 Орғах айы 2025.

Ссылкалар

Алған орны - https://kjh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Асхыстағы_чир-суғ_ӱгренҷең_музей&oldid=147289