Ағбандағы хоос галереязы

Рувики тiп сайттаң
Gerb-icon.png

РФ-ның Культура министерствозы

Arrow-Right.png
Gerb-big.png
Россия Федерациязының Культура министерствозы
Ф. Е. Пронских адынаң Ағбандағы хоос галереязы
Кӧзідіг залы Щетиннің ор, 65
Кӧзідіг залы Щетиннің ор, 65
Тӧстелген 1998
Адрес Щетинкиннің ор, 65, 655017, Ағбан, Россия
Устағҷы Петрова Алина Константиновна
Сайт акг.абакан.рф

Ф. Е. Пронских адынаң Ағбандағы хоос галереязы — Хакасияның чалғыс хоос музейі. Галереяның чыындызына XX—XXI чч. орыс искусствозының 2609 произведениезі кірче. Оларның санында живопись, скульптура, графика, декоративно-прикладной искусство, сом[1].

Тархын

Ағбандағы хоос галереязы 1998 чылның кӧрік айының 26-ҷы кӱнінде азылған[2], аның чыындызына 1998 чылда Ағбан городха сыйлап пирген Фёдор Ефимович Пронскихтің чыып алған хоос искусствозының произведениелері кіргеннер.

Ағбандағы хоос галереязының тархыны 1976 чылда пасталған. Андада Ағбандағы олған хоос школазының устағҷызы Фёдор Пронских школа хойнында пос хоос галереязын тӧстебізерге сағыныбысхан. Пронских СССР-ның Художество академиязының член-корреспонденті Б. Я. Ряузовха пічік ызыбысхан, анда ол наа нимені школада хайди азып аларын сурған. Красноярье хоосчылары Б. Я. Ряузов, Т. В. Ряннель, В. И. Мешков Ф. Е. Пронскихтің сурынызына пурнада ӱндескеннер, олар пос тоғыстарын ыс пиргеннер, хайзылары галереяның чыындызын пастааннар. Галереяны тӧстирге хабасханнар Хакасияның хоосчылары. Іди аның чыындызына кіргеннер В. К. Ананьин, А. З. Асочакова, В. М. Агалаков, В. А. Валькова, Г. В. Никоненко, В. М. Новосёлов, Г. А. Серебряков хоосчыларның паза пасхазының тоғыстары. 1980 чыллар пасталчатханда, Пронских РСФСР-ның Хоос чыындызының дирекциязына пічік ызыбысхан. 1983 чылда галерея чыындызына хазнаның аймах пулуңнарының хоосчыларының, графиктерінің паза скульптураларының тоғыстары кіргеннер.

1970 чылларда галереяның чыындызына Красноярьенің Борис Ряузов, Тойво Ряннель паза Владимир Мешков хоосчыларының тоғыстары кірген. Пу чӧрімге ӱндескеннер ідӧк Хакасияның хоосчылары. Іди чыындыға Владимир Ананьиннің, Аграфена Асочакованың, Валентина Валькованың, Георгий Никоненконың, Василий Новосёловтың, Григорий Серебряковтың, Михаил Бурнаковтың тоғыстары пол килгеннер[3].

Галереяда хайраллалчатхан тоғыстар пастыра Хызылчар крайының, Хакасияның паза Ағбанның хоос искусствозының тиліс тархынын піліп аларға чарир[4].

Тоғызы

Галерея Ағбан городтың хоос искусствозы тилізінде кӧзідіг паза чарыдығлығ кіні полча. Чыл сай чон алнына 20 азыра кӧзідіг проекті сығарылча. Полған на чылда Н. Ф. Катановтың адынаң Хакас хазна университедінің Филология паза искусство институдының музыка, декоративно-прикладной искусство паза чонның хоос культуразы кафедразының студенттерінің паза ӱгредіг заведениезін тоосханнарының кӧзідии иртче[5].

Галереяда город паза регион синіндегі чайаачы проекттер чуртасха кирілчелер. Оларның санында чыл сай иртірілчеткен кӧзідіглер парлар. Кӧзідімге, «Хоосчылар — ӱгретчілер» — 1993 чылдаң сығара иртірілчеткен хоос школазының ӱгретчілерінің тоғыстар кӧзідіглері, 1996 чылдаң сығара иртірілчеткен «Ағбан — ынархас суу». 2019 чылның ӱртӱн айында галерея «Чайаачы хырығлары» — «тірілген хоостар» кӧзідіг проекті чуртасха кирілген [6] (галереяның сайтында кӧзідіг сыбыра пирілче). Олох чылның кічіг хырлас айында «Немного о многом» тіп сомнарның чапсых кӧзідии ирткен[7], анда 1941—1945 чыллардағы Илбек Ада чааның Ағбандағы ветераннарының хоос сомнары чон алнына сығарылған. Пу кӧзідіг Ағбандағы хумартхы паза сабланыс чылын асхан[8].

Халғанҷы чылларда Хакас Республиканың паза Хызылчар крайының музейлерінең тоғыс палғалызы тыыдылған. 2019 чылның кічіг хырлас айында пастағызын на Ағбандағы галереяның чыындызының тоғыстары Дудинка городтағы Таймырдағы чир-суғ ӱгренҷең музейде чон алнына сығарылғаннар[9]. Хоос галереязының чыындызы амғы хоосчыларның произведениелерінең алғыдылча[10].

2023 чылда 41 кӧзідіг ирткен, оларнаң 36 945 кізі танысхан. Кӧзідіглернің ӧӧн ачығы «Чылтыс» кӧзідіг залы полча. Анда прай 25 кӧзідіг ирткен, 20 711 кізі араласхан. «Чылтыс» залдаң тастыхти 16 кӧзідіг ирткен. 2021 чылдағызынаң тиңнестірзе, 2,7 хати ӧс парған, 2022 чылдағызынаң 1,7 хати кӧп[11].

Музейнің чыындызы

2023 чылның халғанҷызына учреждениенің чыындызында 2898 ниме-ноо хайраллалған, оларның 2673 — ӧӧн чыындының единицалары[11].

Учреждениенің ӧӧн чыындызы 5 чыындыға чарылча:

  • живопись — 1317 хайраллалчатхан единица,
  • графика — 1248,
  • скульптура — 40,
  • декоративно-прикладной искусство — 7,
  • сом — 61.

Галерея чыындызы хоосчыларның сыйыхха пирілген тоғыстарынаң алғыдылча.

Учреждение чыындызының ӧӧн чардығына Сибирь регионының паза Хакасияның 1960-80-чыллардағы хоосчыларының тоғыстары кірчелер. Чыындыда тиксі Союзтағы, Россия, регион синіндегі кӧзідіглерде чон алнына сығарылған тоғыстар кӧп саналча. Тоғыстарның авторлары Москва, Рязань городтардаң, Хызылчар крайынаң, Иркутск облазынаң, Якутиядаң, Карелиядаң, Украинадаң, Белоруссиядаң.

Устағҷылар

Галереяның пастағы устағҷызы М. М. Семёнов полған, чыындыларның ӧӧн хранительі – Федор Пронских[12].

2024 чылда устағҷы тоғызына А. К. Петрова турғызылған[13].

Алған орын

  1. ↑ Муниципальное бюджетное учреждение культуры города Абакана "Абаканская картинная галерея имени Ф. Е. Пронских". Госкаталог. Дата обращения: 4 Кӧрік айы 2025.
  2. ↑ Хакасия — 2023 : календарь знаменательных и памятных дат / Министерство культуры Республики Хакасия, Национальная библиотека им. Н. Г. Доможакова, ГКУ РХ «Национальный архив»; составитель И. Н. Андреева. — Абакан, 2022. — 237 с.
  3. ↑ Ватутин А. Ю. — К вопросу об образовательном потенциале художественных музеев: на примере Абаканской картинной галереи // Официальный сайт КГБУК «Таймырский краеведческий музей». Дата обращения: 21 Чарыс айы 2020. Архивировано 23 Чарыс айы 2020 года.
  4. ↑ Кидиекова И. К. Абаканская картинная галерея // Энциклопедия Республики Хакасия. — Т. I. — Абакан, 2007. — С. 14.
  5. ↑ Выставка декоративно-прикладного искусства открывается в Абакане (11 Кӧрік айы 2025). Дата обращения: 11 Кӧрік айы 2025.
  6. ↑ Когда картины оживают. ИА «Хакасия» (10 Ӱртӱн айы 2019). Дата обращения: 30 Хосхар айы 2025.
  7. ↑ Силу абаканских ветеранов отразили на портретах. Хакасия (14 Кічіг хырлас айы 2019). Дата обращения: 30 Хосхар айы 2025.
  8. ↑ Немного о многом»: жителей Хакасии приглашают на фотовыставку в честь абаканских ветеранов. Пульс Хакасии (2019). Дата обращения: 30 Хосхар айы 2025.
  9. ↑ Абаканская картинная галерея экспонировалась в Дудинке
  10. ↑ Московская художница подарила Абакану свою картину. Дата обращения: 21 Чарыс айы 2020. Архивировано 23 Чарыс айы 2020 года.
  11. ↑ 1 2 Абаканская картинная галерея получит в 2024 году субсидию на сумму более 4 млн рублей (неопр.). shansonline.ru. Дата обращения: 11 Кӧрік айы 2025.
  12. ↑ Абаканской картинной галерее исполняется 23 года - Пульс Хакасии, Пульс Хакасии (1 Хосхар айы 2021). Дата обращения: 11 Кӧрік айы 2025.
  13. ↑ 1. У Абаканской картинной галереи появился новый директор. Дата обращения: 11 Кӧрік айы 2025.

Литература

  • Ватутин А. Ю. Абаканская картинная галерея // Хакасия — 2018: календарь знаменательных и памятных дат / М-во культуры Респ. Хакасия, ГБУК РХ «НБ им. Н. Г. Доможакова», ГКУ РХ «Национальный архив»; [сост. И. Н. Андреева]. — Абакан: [б. и.], 2017. — С. 80-83.

Ссылкалар

Алған орны - https://kjh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Ағбандағы_хоос_галереязы&oldid=145744