Чаа автомобилизінің кӱні

Рувики тiп сайттаң
Чаа автомобилизінің кӱні
Войсколар роды (служба) пастыра нииндегі танығ: СССР-ның Тирігліг кӱстерінің автомобиль паза чол (1988 чылның кӧрік айының 4-ҷі кӱніне читіре) войсколары (служба)
Войсколар роды (служба) пастыра нииндегі танығ: СССР-ның Тирігліг кӱстерінің автомобиль паза чол (1988 чылның кӧрік айының 4-ҷі кӱніне читіре) войсколары (служба)
Тип Профессиональнай ӱлӱкӱн
Тӧстелген 2000 чылның азығ айының 24-ҷі кӱнінде
Таныхталчатхан орны Россия Федерациязы
Кӱні Сілкер айының 29-ҷы кӱні
Таныхталчатханы Сілкер айының 29-ҷы кӱнінде
Палғалыстығ Россияда пастағы автомобиль ротазы (авторота) тӧстелгенінең

Чаа автомобилизі кӱні (орыс. День военного автомобилиста) — Россияда чыл сай сілкер айының 29-ҷы кӱнінде таныхталчатхан профессиональнай ӱлӱкӱн. РФ-ның автомобиль войсколарының чааҷыларына паза тоғынҷыларына, ідӧк служба хоостыра транспорт средстволарынаң устапчатхан прай чааҷыларға чарыдылча[1][2][3].

Тархын

XX чӱс чыл пасталчатханда, автомобильлернең чаа пӧгіннерінде удаа тузаланмаҷаңнар. Тиріглерні, ух-тарны паза азых-тӱлӱкті ӧӧнінде ат хаңааларынаң тартчаңнар. Техника тилирінең, тізең, пола-пола ат транспортының орнына автомобильлер килгеннер.

1910 чылның азығ айында II Николай  (орыс) (рус. «Европадағы хайзы тимір чол батальоннарына пизінҷі автомобиль роталарын пирердеңер» чарадығ алған. Пастағы тилекей чаа пасталғанда, Россия армиязының 711 автомобиль паза 101 мотоцикл полған, анзы чаа чазызында артых поларға оңдай пирген[4].

Пір дее иділбес ниме пар ба, кӧзідімге, автомобильлер обозтардағы хаңааларны саңай алыстырарлар, че ідӧк чазы артиллериязына даа чидерлер; атты кӧлҷең тирігліг чазы тиріглерінің орнына чаалазығ чазызына пос чӧрҷең бронялығ батареялар кірерлер, іди чирдегі чаалазығ талайдағы чаалазыға тӧӧй полар.

— Д. Милютин
Орыс армияның автомобильлер отряды, 1915 чыл.

II Николайның чахии хоостыра, 1910 чылның сілкер айының 29-ҷы кӱнінде Санкт-Петербургта Россия империязындағы пастағы Ӱгредіг автомобиль ротазы тӧстелген, командирге инженер войсколарының капитаны Пётр Секретёв турғызылған. Подразделениенің ӧӧн пӧгіні автомобиль частьтарына чааҷыларны тимнирі полған[5][1].

1917 чылдағы Октябрь революциязы тузына Россия армиязына 22 автомобиль ротазы кірген. 1918 чылның орғах айында Чон Комиссарларының Чӧбі пар полған автопарктың чарымын чааҷыларның холына пирердеңер чарадығ алған. Іди ол чыл тоозылчатханда, Хызыл Армияда 4000-че автомобиль пар полған, 1920 чылға, тізең, оларның саны 7500-ке теере ӧс парған[6].

1933 чылда механика тартыстығ техниканаң толдыразынаң тиріндірілген механизированнай корпус тӧстел парған. Аның штадына 200 азыра автомобиль кӧрілген. 1936 чылға Хызыл Армияның санына андағ тӧрт корпус кірген.

Чаа машиназы РККА-ның «фиады».

Илбек Адалығ чаа пасталғанына Совет армиязының автопаркы 27 муң азыра техникаа тиңнелген. Чаа чыллары аразына автомобилисттер палығлатханнарны кӧзіргеннер паза фронт частьтарына прай кирек нимелерні ағылҷаңнар[7]. Ленинград хурчаа тузында кізілерні «Чуртас чолынҷа  (орыс) (рус.» арачылирында ӧӧн рольны ойнааннар[2].

Илбек Адалығ чаа тузында чахсы чааласхан паза махачызы ӱчӱн 77 автомобиль подразделениезі орденнерге турысхан, 15-зі аарластығ аттар алған, онар муң водитель хазна сыйыхтарынаң таныхтатхан, оларның 14-тіне, тізең, Совет Союзының Матыры ат пирілген[8]. Пу атха турысхан пастағы водительлернің пірсі Прохор Денисович Залесов полған, Алтынзарых-Кидеркі фронттың 301-ҷі гаубичнай артиллерия полкының шофёры[4].

Россияның амғы Тирігліг Кӱстерінде автомобиль техниказы пос кізілерін, ух-тарны, ас-тамахты, одынҷаң нимелерні паза имнег таарлағларын апарарға, ідӧк эвакуация мероприятиелерінде тузаланылча[3].

2000 чылның азығ айының 24-ҷі кӱнінде Россия Федерациязының Арачыланыс министерствозының пазы И. Д. Сергеев «Чаа автомобилизінің кӱнін тӧстирдеңер» чахығны сығарған, ол Россиядағы пастағы автомобиль ротазы тӧстелген кӱнде — сілкер айының 29-ҷы кӱнінде — таныхтал сыххан[9].

Ӱлӱкӱннің кибірлері

Чаа автомобилизінің кӱнін РФ-ның автомобиль войсколарының чааҷылары ла таныхтабинчалар. Пу кӱнде ідӧк техническай тоғынҷыларны, инженерлерні, командирлерні паза даа пасхаларын чеестепчелер. Чааҷы частьтарында пӱдіріглер паза устағ-пастағдаң пічіктегі алғыстастығ чыылығлар иртірілчелер. Удаа пу кӱнде сыйыхтас кибірлері иртчелер[2].

Официальнай мероприятиелердең пасха, чаа автомобилисттеріне хумартхы тастар алнында хумартхы чӧрімнер иртірілче. Чӧрім араласчылары чахайахтар салчалар паза, пір пағат сым полып, ӱрееннерні сағысха кирчелер. Ідӧк пу кӱнде служба тоғызын толдырчатхан туста тынын пир салғаннарны сағысха кирҷең кибір пар[3].

Хумартхы тастар

  • Москвада Ленин проспектінде Тропарёв-Никулин хыринда матыр-автомобилисттерге хумартхы тас турча. Анда 26 Совет Союзының Матырының паза 49 Социалистическай Істеніс Матырының ады пазыл парған[4]. Хумартхы тастың авторлары: РФ-ның чон хоосчызы Александр Рукавишников паза РФ-ның саблығ архитекторы Игорь Воскресенский[10]. 2015 чылның ӱртӱн айының 2-ҷі кӱнінде пайрамни азылған[11].
    Брянсктағы хумартхы тас
  • Брянскта Илбек Адалығ чаа тузында тыннарын пир салған чааҷы-водительлерге хумартхы тас турча[12]. ПУ СССР-дағы пастағы андағ хумартхы тас. Аның авторлары: скульптор Пётр Мовчун паза архитектор Алексей Гайдученя. 1968 чылның ӱртӱн айының 12-ҷі кӱнінде азылған.

Алған орын

  1. ↑ 1 2 День военного автомобилиста. Объединение ветеранов войн и Вооружённых Сил Главного автобронетанкового управления. Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026.
  2. ↑ 1 2 3 День военного автомобилиста 2025: какого числа, история и традиции праздника. Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026.
  3. ↑ 1 2 3 29 мая — День военного автомобилиста: история, поздравления и открытки, Известия (21 Сілкер айы 2025). Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026.
  4. ↑ 1 2 3 29 мая – День военного автомобилиста. Министерство общественной безопасности Челябинской области (29 Сілкер айы 2023). Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026.
  5. ↑ Час истории «День военного автомобилиста Вооруженных сил России» 2025, Культура.РФ. Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026.
  6. ↑ Кристина Некезова. Военные автомобилисты отмечают профессиональный праздник, Взгляд-инфо (29 мая 2022). Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026.
  7. ↑ День Военного Автомобилиста. mccvu.ru. Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026.
  8. ↑ День военного автомобилиста Вооруженных сил России. patriotkuban.ru. Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026.
  9. ↑ И.Сергеев. Приказ Министра обороны Российской Федерации от 24 февраля 2000 г. № 100 «Об учреждении Дня военного автомобилиста». Министерство обороны Российской Федерации (29 Сілкер айы 2013). Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026. Архивировано 13 Хандых айы 2020 года.
  10. ↑ Памятник героям-автомобилистам открыт в Москве. molnet.ru. Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026.
  11. ↑ Памятник героям-автомобилистам открыт у метро "Тропарёво", m24.ru. Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026.
  12. ↑ Перед ними голову склони… archive-bryansk.ru. Дата обращения: 25 Сілкер айы 2026.

Ссылкалар

Алған орны - https://kjh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Чаа_автомобилизінің_кӱні&oldid=153481