Сағай ипчі

	Александр Викторович Доможаков
	Сағай ипчі. 1996
	хайах[d], киден[d]
	Минсуғдағы чир-суғ ӱгренҷең музей
	(инв. Ж-718)

РФ-ның Культура министерствозы

Россия Федерациязының Культура министерствозы

«Сағай ипчі» (орыс. Сагайка) — Александр Доможаковтың 1996 чылда пазылған портрет тоғызы. Хооста хара-ноған ӧңніг кӧрімде ӱлӱкӱннерде кисчең хакас кӧгенектіг хакас ипчі чайалых. Тоғыс Н. М. Мартьяновтың адынаң Минсуғдағы чир-суғ ӱгренҷең музейінде хайраллалча^[1].

Чарыдығ

Хооста креслода одырчатхан хакас ипчі кӧзіділік. Ол ӱлӱкӱннерде кисчең хызыл ӧңніг хакас чонның кибірліг кӧгенектіг. Тоғыстың ӧӧн ӧңнері хара-ноғаннар, олар портреттің ӧңнерінің пос оңдайын таныхтапчалар.

Автор

Александр Доможаков (1955—1998) — СССР-ның халғанҷы чылларында паза Россия Федерациязының пастағы чылларында чуртаан паза тоғынған. Аның чайаачызы Хакасияның амғы хоос школазының тӧстелчеткен тузында тиліп пастаан, регионның культура кибірлеріне, тархынына тӧстенген.

Саблығ тоғыстары

Аца (хоос)

Доможаков орындағы живописьте археоэтническай кӧстегнің тӧстегҷілерінің пірсі полыбысхан,. Пейзаж, натюрморт, портрет жанрларда тоғынған. Хакас чонның хоостарын, пурунғы танығларны, ідӧк окунев культуразының (орыс) (рус. чардыхтарынаң тузаланған. Аның тоғыстарында кип-чохтарға, тӧреен чирінің чир-чайаанына хырғағлар парлар.

Жанр

Портрет — кізінің алай ӧменің тастындағы кӧрімін паза істіндегі оңдайын кӧзітчеткен хоос искусствозының ӧӧн жанрларының пірсі. Портрет пос алынҷызынаң, психологизмнең таныхталча. Оманың оңдайын читір пирер пӧгіннең композиция, ӧң паза пластика оңдайлары тузаланылчалар. Жанрға живопись, графика, скульптура паза сом кірче, аның істіндегі жанрлары парлар (параднай, камернай, автопортрет, сӧбіре паза пасх.). Портрет хумартхы, социальнай тузалар ағылча.

Тархын хоостыра портрет ӧзізіне читкен античностьта, Возрождение, наа туста. Пу жанрның ӧӧн устары — Рембрандт, Диего Веласкес (орыс) (рус., Валентин Серов. XX чӱс чылда, халых алызығлары полып, жанрның кризис тузы читкен, че ол ам даа пар паза тиліпче, культура паза технологиялар тенденцияларын кӧзітче.

Чыындылар

Н. М. Мартьяновтың адынаң Минсуғдағы чир-суғ ӱгренҷең музей — 1877 чылда Минсуғда провизор паза коллекционер Н. М. Мартьянов тӧстеен Хызылчар крайының иң иргі музейі. Экспозициялар Сибирьнің чир-чайаан паза культура ис-пайының аймағын кӧзітчелер, чыындыға 200 муң азыра ниме-ноо кірче. Археология чыындызы (пістің эра алн. XIII—II чӱс чылларның хола паза тимір ниме-ноолары, кӧзеелер, обаалар) пар. Хакастарның, тываларның, немецтернің, мордваларның этнография материаллары, Сойан-Алтай чирінің хурғатхан ӧзімнері паза мискелері хайраллалчалар. Музейнің наука библиотеказы, сомнар архиві пар. Музейнің наука библиотеказы паза сомнар чыындызы пар. Филиаллар парлар: Декабристтер музейі па «Г. М. Кржижановскийнің паза В. В. Старковтың квартиразы» хумартхы музей. Учреждение наука паза чарыдығлығ тоғыс апарча, «Мартьяновтың хығырығларын» чыл сай иртірче^[2].

Алған орын

↑ Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации (неопр.) . goskatalog.ru. Дата обращения: 18 Ӱртӱн айы 2025.
↑ В Минусинске состоялись «Мартьяновские краеведческие чтения» (рус.). Русское географическое общество (18 Улуғ хырлас айы 2024). Дата обращения: 18 Ӱртӱн айы 2025. Архивировано 18 Ӱртӱн айы 2025 года.

[1] Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации (неопр.) . goskatalog.ru. Дата обращения: 18 Ӱртӱн айы 2025.

[2] В Минусинске состоялись «Мартьяновские краеведческие чтения» (рус.). Русское географическое общество (18 Улуғ хырлас айы 2024). Дата обращения: 18 Ӱртӱн айы 2025. Архивировано 18 Ӱртӱн айы 2025 года.

[1]

[2]