Аца (хоос)
РФ-ның Культура министерствозы
 | |
| Александр Викторович Доможаков | |
| Аца. 1983 | |
| хайах[d], киден[d] | |
| Минсуғдағы чир-суғ ӱгренҷең музей | |
| (инв. Ж-719) |
«Аца» — Александр Доможаковтың 1983 чылда пазылған портрет тоғызы. Хооста ноған-кӧгілбей кӧрімде хакас кибірліг кӧгенектіг иней ипчі чайалых. Тоғыс Н. М. Мартьяновтың адынаң Минсуғдағы чир-суғ ӱгренҷең музейінде хайраллалча[1].
Чарыдығ
Хооста хурчаңаҷа хакас кӧгенектіг иней ипчінің портреді кӧзіділік. Тоғыста хызыл кӱрең, сирень ӧңніг, кӧгілбей паза хызамдых кӧк ӧңнер тузаланылғаннар. Матырның омазы аалай горохтығ хара платнаң толдырылча. Хоос ноған-кӧгілбей кӧрімде чайалых, анзы композицияның сағызын уламох чахсы читірче.
Автор
Александр Доможаков (1955—1998) — совет тузында паза аның соондағы пастағы чылларда чуртаан паза тоғынған хакас хоосчы. Аның тоғызы Хакасияның чилегеліг чонының культуразын айландырарынаң палғалыстығ полған. Хоосчы В. И. Суриковтың адынаң Хызылчардағы хоос училищезін тоос салған, ӱгретчі полған, Сибирьнің паза Россияның городтарындағы кӧзідіглерде ӧткін араласхан[2].
Саблыг тоғыстар
Доможаков орындағы живописьте археоэтническай кӧстегнің тӧстегҷілерінің пірсі полыбысхан, хакас культуразының кибірлерін амғы техникаларнаң піріктірҷең. Пейзаж, натюрморт, портрет жанрларда тоғынған. Удаа пурунғы культураларның мотивтеріне айлан турҷаң, обаалардағы танығларны тоғыстарына кирҷең. Аның тоғыстарында чонның пос оңдайы паза регионның тархынынаң тирең палғалызы таныхталча.
Жанр
Портрет — живопись, графика, скульптура, сом паза пасха средстволарнаң кізінің алай ӧменің тастындағы кӧрімін паза істіндегі оңдайын кӧзітчеткен хоос искусствозының жанры. Портрет пос алынҷазынаң, психологизмнең, социальнай паза тархын средазынаң, ідӧк формаларның аймах-пасха полчатханынаң (параднай, камернай, автопортрет, тархын паза пасх.) таныхталча.
Тархын хоостыра жанр античностьта паза Ортын чӱс чылларда сын хоосты кӧзітпинчеткен чолҷа парған, Ренессанс тузында ӧскен паза Наа, иң Наа тустарда тиліп парған. Пу жанрда тоғынған ӧӧн кізілер — Рембрандт, Диего Веласкес, Валентин Серов. XX чӱс чылда сомнар паза хоос авангардтары хоостыра портрет пастағы тузазын чідірген, че хоос паза хумартхы кӧзідии чіли киректелчеткен жанр полча.
Чыындылар
Хоос Хызылчар крайының Минсуғда 1877 чылда тӧстелген иң иргі Н. М. Мартьяновтың адынаң Минсуғдағы чир-суғ ӱгренҷең музейінде хайраллалча. Экспозициялар Сибирьнің чир-чайаан паза культура ис-пайын кӧзітчелер, пеер геология, ботаника, зоология, палеонтология, археология паза Сойан-Алтай чоннарының этнографиязы (хакастар, тывалар, орыстар паза пасх.) чыындылары кірчелер. Чапсых экспонаттар аразында — орай хола чӱс чылның холанаң иділген ниме-ноолары, обаалар паза кӧзеелер, арам тоғасчатхан хурғадылых ӧзімнері. Музейнің наука библиотеказы паза сомнар чыындызы пар. Филиаллар: «Г. М. Кржижановскийнің паза В. В. Старковтың квартиразы» хумартхы музей паза Декабристтер музейі. Учреждение наука паза чарыдығлығ тоғыс апарча, «Мартьяновтың хығырығларын» тӧреміл иртірче[3].
Алған орын
- ↑ Государственный каталог Музейного фонда Российской Федерации. goskatalog.ru. Дата обращения: 18 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ Необычные, самобытные работы хакасского живописца выставлены в Новокузнецке. Дата обращения: 18 Ӱртӱн айы 2025. Архивировано 16 Орғах айы 2021 года.
- ↑ В Минусинске состоялись «Мартьяновские краеведческие чтения». Русское географическое общество (18 Улуғ хырлас айы 2024). Дата обращения: 18 Ӱртӱн айы 2025. Архивировано 18 Ӱртӱн айы 2025 года.
| Александр Викторович Доможаков | |
|---|---|
