Костяков, Иван Мартынович
| Костяков, Иван Мартынович | |
|---|---|
| | |
| Тӧреен кӱні | 5 улуғ хырлас айы 1916 |
| Тӧреен чирi | Синявино, Ким губерниязы, Россия империязы |
| Ӱреен чылы | 27 кӱрген айы 1983 (66 час) |
| Гражданство (подданство) | |
| Айғасчатхан кирее | писатель, кибелісчі |
| Чайаачы тоғыс чыллары | 1930 — наст. время |
| Жанр | кибеліс[d], чоох[d] и эссе[d] |
| Сыйыхтары |
|
Костяков, Иван Мартынович (5 улуғ хырлас айы 1916, Ағбан пилтірі аймағы — 27 кӱрген айы 1983) — хакас писатель паза кибелісчі, СССР-ның Писательлер пірігізінің араласчызы, хабарҷы, Илбек Ада чаа араласчызы.
Чуртас чолы
Иван Костяков Синявино улуста (амғы Хакасияның Ағбан пилтірі аймағы) 1916 чылның улуғ хырлас айының 5-ҷі кӱнінде тӧреен. Кӧп палалығ сӧбіреде очызы, 12-ҷі пала полған. Читі класс тоозып, Кансктағы кооператив школазына ӱгренерге кіріп алған. Аны тоозып, 1935 чылда потребкооперация системазында тоғынған.
1938 чылда Асхыс аалдағы «Ударник» газетазар тоғынарға парыбысхан, 1939 чылдаң сығара — аймахтағы радиовещаниезінде, 1941 чылдаң сығара «Хызыл аал» газетада тоғын сыххан[1].
Чаа тузы
Илбек Ада чаа араласчызы полча. Калининград фронтында чааласхан. 1942 чылның улуғ хырлас айынаң сығара 1943 чылның хандых айына теере 30-ҷы армияның 32-ҷі алынҷа танктардаң тоғыр тиріглер батальонының политика чардығының командир орынҷызы полған. 1944 чылның орғах айынаң сығара 1945 чылның кӱрген айына теере — Белорус чаа округының 50-ҷі запастағы Литовскай атығҷылар дивизиязының 252-ҷі запастағы алынҷа полкының ӱгредіг взводының командирі. 1945 чылның кӱрген айынаң сығара кӧрік айына теере Москваның 56-ҷы резерв полкының хайиинда, 1946 чылның азығ айына теере Киров облазының Зуевскай РВК-ның 1-ғы частьының пастығының полысчызы полған. Запасха лейтенант званиеде сыххан. Чаа тузында ӱс хати палығлатхан. Сыйыхтар санында Хызыл Чылтыс ордені паза «Москваны арачылаан ӱчӱн», «1941-1945 чч. Илбек Ада чаада Германияны чиңіп алған ӱчӱн», «Махачызы ӱчӱн» медальлар полғаннар[2].
Чаа соонда
1949 чылда СССР-ның Писательлер пірігізінің араласчызына алылған. 1949—1952 чылларда Хакасиядағы Писательлер пірігізінең устаан[3].
1953—1956 чылларда Хакас книга издательствозынаң устағҷызы полған. Соонаң хабарҷы тоғызына айланған.
Костяковтың пастағы чайаачы тоғыстары 1930 чылларда чарых кӧргеннер. Пастағы кибелістер чыындызы — «Стихотворения» — 1948 чылда чарыхха сыххан, анаң «Наа чыл елказы» «Наа чызы», «Часка ыры» паза пасха кибелістер чыындылары. Олғаннарға чоохтар чыындылары пазылған: «Аң чолларынҷа», «Минің нанҷыларым». 1966 чылда Костяковтың «Чібек хур» романы чарыхха сыххан. Орыс тіліне тілбестелген роман пастағызын на 2006 чылда чарых кӧрген.
Чайаачы хакас тіліне кӧп орыс чонның, ідӧк совет тузындағы сарыннарын тілбестеп салған, позының сарыннары («Черемуха», «Калинушка») Хакасия озаринда саблан парғаннар[1].
Иван Костяков 1983 чылның кӱрген айының 27 кӱнінде ах чарыхтаң парыбысхан.
Сӧбіре
Костяков ікі хати ипчі алған. Тун оолғы Леонид он ікі пала ӧскір салған. Ікінҷі хоныхта тӧрт пала тӧреен: Валерий, Сергей, Галина паза Марина[4].
Чапсых танығлар
Костяков футбол, волейбол, баскетбол ойнирға хынҷаң. Чатхан, ыых, хомыс хакастар кӧг тиріглерінең ойнап полҷаң. Чайаачының «Черёмуха» сарынын опера ырҷызы Антонина Нежданова толдырған[5].
Алған орын
- ↑ 1 2 Кошелева А. Л. Костяков Иван Мартынович // Энциклопедия Республики Хакасия : Т. 1 : А—Н / гл. ред. В. А. Кузьмин. — Красноярск: Поликор, 2007. — С. 307. — 5000 экз. — ISBN 978-5-91502-001-5.
- ↑ Орешкова Ю. А. Жизненный путь и творчество писателя-фронтовика И. М. Костякова (по документам Национального архива Хакасии). Дата обращения: 13 Кічіг хырлас айы 2025.
- ↑ Личный фонд Хакасского поэта и прозаика Ивана Мартыновича Костякова (1916-1988 гг.). archive.culture19.ru. Дата обращения: 13 Кічіг хырлас айы 2025.
- ↑ Г. И. Костякова. Воспоминания об отце // Иван Мартынович Костяков (1916-1983). — Абакан: Государственное бюджетное учреждение культуры Республики Хакасия «Национальная библиотека имени Н.Г. Доможакова», 2016. — С. 14.
- ↑ Ада Колмакова. Ивану Костякову — хакасскому поэту, прозаику и журналисту — 95 лет (12 Улуғ хырлас айы 2021).
Литература
- Литературы народов России: XX в.: словарь / Н. С. Надъярных. — М.: Наука, 2005. — С. 314. — 365 с. — 1100 экз. — ISBN 5-02-010208-3.
Ссылкалар
- 5 улуғ хырлас айында тӧрееннері
- 1916 чылда тӧрееннері
- 27 кӱрген айында ӱрееннері
- 1983 чылда ӱрееннері
- «Махачызы ӱчӱн» медальнаң (СССР) сыйыхтатханнары
- «Москваның арачыланызы ӱчӱн» медальнаң сыйыхтатханнары
- «1941—1945 чыллардағы Илбек Ада чаада Германияны чиңіп алған ӱчӱн» медальнаң сыйыхтатханнары
- Алфавит пастыра кізілер
- Алфавит пастыра писательлер
- Ағбан пилтірі аймаанда тӧрееннері
- Россияның кибелісчілері
- Хакас кибелісчілер
- Алфавит пастыра Россияның писательлері
- Хакас писательлер
- Хакасияның хабарҷылары