Топанов, Александр Михайлович

РУВИКИ проектте пу фамилиялығ пасха кізілердеңер статьялар парлар Топанов.

Александр Михайлович Топанов
Тӧреен кӱні	10 чарыс айы 1903({{padleft:1903|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})
Тӧреен чирi	Кӧл пилтірі аал, Ким губерниязы, Россия империязы
Ӱреен чылы	10 кӱрген айы 1959({{padleft:1959|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:10|2|0}}) (55 час)
Ӱреен чирi	Алупка[d], Ялта город чӧбі[d], Крым облазы[d], Украин ССР[d], СССР[d]
Гражданство	Россия империязы →  СССР
Айғасчатхан кирее	кибелісчі, драматург, ӱгретчі

Александр Михайлович Топанов (10 чарыс айы 1903, Сыра аймағы, Кидеркі Сибирь крайы^[d] — 10 кӱрген айы 1959, Алупка^[d], Крым облазы^[d]) — хакас кибелісчі паза драматург, тілбесчі. Хакас литературазының паза Хакасиядағы театр искусствозының тӧстегҷілерінің пірсі.

Чуртас чолы

Александр Топанов 1903 чылның ӱртун айының 27-ҷі кӱніңде (наа оңдайҷа чарыс айының 10-ҷы кӱнінде) Кӧл пилтірі аалда (амғы Хакас Республиканың Сыра аймаанда) тӧреен.

Аалдағы школаны паза Хызылчардағы духовнай семинарияны тоос салған. Иркутсктағы хазна университедінзер ӱгренерге кіріп алған, че Гражданскай чаа ӱчӱн аны тоос полбаан, хысхаҷах ӱгретчілер курстарын тоос салған.

1926 чылдаң сығара Чон ӱгредиинің областьтағы пӧлиинің Хакас литература-издатель коллегиязының кнес орынҷызы полған, олох туста Кӧл пилтірі аалдағы школада пасталығ класстар ӱгретчізі полған, ӱгретчілерні тимнеҷең училищеде тоғынған. 1927 чылдаң сығара Москвадағы Асхынах санның нациялар чӧбінде істенген.

1931 чылдаң сығара 1947 чылға теере Хакас национальнай театрның пастағы хоос устағҷызы, актёры паза режиссёры полған.

1948 чылда Крымзар кӧс парыбысхан.

Чайаачызы

Александр Топановтың пастағы кибелістері «Хызыл аал» газета чарых кӧргеннер. 1928 чылда хакас литературазында «Ыр пічии» тіп пастағы кибелістер чыындызын чарыхха сығарыбысхан, аның соонда «Красная степь» чыынды чарых кӧрген. Топанов «Хаттар утии» (Бабий бунт), «Ӱгредігліг чобағ чох» (С грамотой без нужды), «Мылтыхтаң тракторзар» (От ружья к трактору), «Чертополох», «Классовые враги» ойыннар авторы полча. «Алаахтыртхан Хорхло» (Одураченный Хорхло ) тіп пастағы хакас кӧг кӱлкістіг ойынын пас салған. Хакас театрның сценазында 1942 чылда турғызылған.

Топанов хакас пічиинің тӧстегҷілерінің пірсі полча. Пастағы хакас букварьының авторы паза орыс кибелістерін хакас тіліне тілбестеен кізі полча. Д. Бедныйның «Интернационал», «Проводы» чайаачы тоғыстарын, «СССР гимнін» хакас тіліне тілбестеп салған.

Сӧбіре

Ипчізі — Ольга Константиновна. Палалары — Тамаранаң хызынаң Николай оолғы.

Хумартхызы

2001 чылда А. М. Топановтың адынаң Ағбандағы Хакас национальнай драма театры адалған.

1993 чылның улуғ хырлас айының 16-ҷы кӱнінде Хакас Республиканың Министрлер Чӧбінің 16.12.1993 чылда алылған 302 № чарадиинаң Александр Топановтың адынаң Сыра аймаандағы Палты кӧлдегі ортымах школа адалған.

Алған орын

Ссылкалар

• Литературы народов России: XX в.: словарь / Н. С. Надъярных. — М.: Наука, 2005. — С. 315—316. — 365 с. — 1100 экз. — ISBN 5-02-010208-3.
• Топанов Александр Михайлович  (рус.). Национальная библиотека им. Н. Г. Доможакова. Дата обращения: 4 Кічіг хырлас айы 2025.
• Известно, в чем ошибались исследователи жизни А. М. Топанова  (рус.). ИА «Хакасия» (6 Улуғ хырлас айы 2022). Дата обращения: 4 Кічіг хырлас айы 2025.