Наа чыл 2025
Тузаланылған материаллар
| Наа чыл 2025 | |
|---|---|
 | |
| Пасха | Наа чыл тынағ кӱннері |
| Тузазы | Наа чылның пасталғаны |
| Тӧстелген | 20 (30) Улуғ хырлас айы 1699 (царь I Пётрның чахиинаң)[1] |
| Таныхталчатхан орны |
 Россия |
| Кӱні | 1-ғы январь 2025 |
| Кибiрлер | Наа чыл ярмаркалары, городтарны, тураларны, сыбыларны чазиры |
| Палғалыстығ | Христостың Тӧреені, Наа чыл алнындағы кӱн, Иргі Наа чыл |
Наа чыл 2025 — Россияның мӱчелге кірген ӧӧн ӱлӱкӱннерінің пірсі полча. Ол 2024 чылның улуғ хырлас айының 31-ҷі кӱнінің тӧӧй кӱннің хараазынаң 2025 чылның кӱрген айының 1-ғы кӱні, саарсых кӱнге, килісче.
Тилекейдегі хазналарның кӧп сабазы Наа чылны кӱрген айының 1-ғы кӱнінде Григориан мӱчелі хоостыра таныхтапча. Ол чылның пастағы кӱні полча. Наа чылны пасха кӱнде таныхтапчатхан хазналар ідӧк кӧп. Че андағ хазналарда кӱрген айының пастағы кӱні ідӧк ӱлӱкӱнге саналча.
Тархын
Наа чылны улуғ хырлас айының 31-ҷі кӱні хараазынаң кӱрген айының 1-ғы кӱніне таныхтир кибір Россияда 1699 чылда пол килген. Андада I Пётр чылларны санаҷаң наа системаны кирердеңер паза Наа чылны таныхтирдаңар ікі чахығны чарыхха сығарған[2]. Пічіктер хоостыра чылларны Христостың Тӧреенінең сығара санап сыхханнар (7208 чыл «чир ӱстӱ пӱткенінең сығара» 1699 чыл пол парған), Наа чылны «пасха христиан чоннары кӧзідімінҷе» кӱрген айының 1-ғы кӱнінде таныхтап сыхханнар[3]. Григориан мӱчелін, тізең, царь кирбеен, Россиядағы чон XX чӱс чылға теере Юлиан мӱчелі пастыра чуртаан: Наа чылны Европадағызынаң 11 кӱнге соонда таныхтаҷаң. I Пётр неделя тооза ӧрініп, ааллас чӧріп, удур-тӧдір алғыстазарға, Москваның ӧӧн орамаларын паза пайларның тураларын сабаллығ ағастарнаң паза салааларнаң чазирға чахығ пирген. Хызыл площадьта пайрамнын ӧӧн чардығы иртчең. Царьның чахиинаң фейерверк позыдылҷаң, пушка паза мылтых салюттары атылҷаңңар.
«Ол туста Наа чылны уғаа пайрамни удурлаҷаңнар. 12 часта Герольдтар паза хараағы хадағҷылар столицаның уйғаа тартылчатхан чуртағҷыларына, трубаны тартып, истілдіре сарыннарнаң иргі чыл тоозылчатханын паза наа чыл чағдапчатханын искірҷеңнер. Иртен алғыстастар пасталҷаңңар. Алты гвардия батальонының музыканттары… алынҷа чарылып, туранаң пір туразынзар кір парыбысчаңнар, суулап, олар чурт ээлеріне кӱстеніп итчеткен тоғыстаңар читіріп, андағ оңдайнаң олаңай сыйыхтар сахтаҷаңнар. Ідӧк пасталған 1724 чылның кӱрген айының 1-ғы кӱні».
— Александр Корнилович, «Новый год, в 1724 году»[4]
Россияда Наа чылда сыйыхтарнаң сыйлазар кибір II Екатеринаның тузында пасталған. XIX чӱс чылның соонзар наа чыл открыткаларын ыс сыхханнар[5].
Ол кибір Пастағы тилекей чаа тузында тохтадылған. 1917 чылдағы Октябрь революциязы соонаң айландырылған.
1918 чылның кӱрген айының 24-ҷі кӱнінде РСФСР-ның Чон комиссарларының чӧбі Россияда Кидеркі Европадағы Григориан мӱчелін кирердеңер декретті алыбысхан. Аның хоостыра, 1918 чылның кӱрген айының 31-ҷі кӱні соонаң пастағы нимес, айның 14-ҷі кӱні санал сыххан, иргі паза наа оңдайның аразы 13 хоных пол парған.
Совет тузының пастағы чылларында Кӧлееде паза Наа чыл ӱлӱкӱннерінің кибірлері полғаннар. Че 1920 чылларның ортызында хазнада киртініснең палғалыстыг сағыстардаң тоғыр кампания пасталыбысхан. 1929 чылдаң 1935 чылға теере наа чыл ӱлӱкӱннері иртірілбеҷеңңер. 1935 чылның улуғ хырлас айының 28-ҷі кӱнінде «Правда» газетада Павел Постышевтің «Наа чылға олғаннарға чахсы наа чыл сыбызын иртірібізеелер!» тіп статьязы чарых кӧрген. Пір кӱнінде ВЛКСМ-ның Центральнай комитедінің хачызы А. В. Косаревтің кӱрген айының 1-ғы кӱнінде комсомолецтерге паза пионерлерге школаларда, олған клубтарында паза олған тураларында наа чыл сыбызын иртірердеңер» чарадии чарыхха сыххан[2].
Наа чылдағы ӱлӱкӱн паза тынағ кӱннері
Россиядағы наа чыл ӱлӱкӱннерінің кӱннері нинҷе-нинҷе хати алысханнар. Кӱрген айының 1-ғы кӱні ӱлӱкӱн, тынағ кӱні 1948 чылда ла пол парған. 2013 чылдаң сығара наа чылның тынағ кӱннері кӱрген айының 1-8 кӱннеріне килісче.
2024—2025 чылларда наа чыл ӱлӱкӱннеріне 11 тынағ кӱні килісче. Аның алнында тоғыс неделязы, 6 кӱнге сӧӧ тартыл парча: улуғ хырлас айының 23-28 кӱннерінде істенчеткен улус тоғынар. Улуғ хырлас айының 28 кӱнінің тынағ кӱні пас кӱнге, улуғ хырлас айының 30 декабрьына, кӧзірілген.
Хыдат наа чылы
Россияда хыдат Наа чылын паза хыдат зодиагының танығларын кӧп чон пілче. Оларнаң чағдапчатхан чыл хайдағ поларын кӧрчелер[6].
Хыдат Наа чылы «Часхы ӱлӱкӱні» чіли тілбестелче. Хыдатта паза Іскеркі Азияда ол ӧӧн паза ӱр таныхталчатхан ӱлӱкӱн полча. Григориан мӱчелінде ол кӱрген айының 21 паза азығ айының 21 кӱні аразындағы пір кӱнге килісче.
Хыдаттағы Наа чыл — сӧбіре ӱлӱкӱні полча. Хада чыылызып, туған-чағыннар хомзынысты хыйа итчелер, чағдапчатхан Наа чылда сӧбіре часказын, хазых чуртасты, ӧзісті сағыпчалар. Олар киртінчелер, наа чылны хайди удурлирзың, ол ідӧк иртер[7].
Хыдат мӱчелінҷе полған на чыл пірее аңңаң, элементнең паза стихиянаң палғалыстығ. 2025 чыл Чылан чылы полча. Ол ағаснаң палғалыстығ. Чылан іскеркі астрологияда хыйға, чітіг сағыстығ, алызығларға тимде полҷаң танығ полча. Ағаснаң хада наа чыл ӧзіс, тиліс чылы полча. Ол чир-чайааннаң палғалыс тутча. Ағастың ӧӧ ноған. Ол амыр тудынарын, ол-пу алызығларға посха ӱрег чох тимде поларын таныхтапча.
2025 чылда хыдат Наа чылы саарсых кӱнге, кӱрген айының 25-ҷі кӱніне, килісче. 2026 чылның азығ айының 16-ҷы кӱнінде тоозылча[8].
Наа чыл кибірлері
Наа чыл хараазында чон кибірли ирткен чылның салтарын итче, чірче кӧдірче, президенттің айланызын кӧрче паза наа чылға наа сағыстар сағынып алча[9].
Амғы кибірлерҷе Наа чылда кізілер асхынах тус аразына чахсы сағыстарны сағынып, олар толзыннар тіп, аймах нимелер итчелер. Анзы аймах чоннарда учурапча:
- Россияда куранттар сабызы тузында, чазында сағынған сағыстарны пазып, чазынны ӧртебісчелер, аның кӱлін шампанскийнең хада пулғастырып, ізібісчелер.
- Италияда паза Испанияда полған на ай ӱчӱн 12 виноградты чібісчелер.
- Англияда тураның кистіндегі ізиин ас салып, иргі чылны позыдыбысчалар. Алнындағызын, тізең, наа чылға ас пирчелер[2].
- Болгарияның тураларында улуғ хырлас айының орты хараазы алнында ӱс пағатха отты ӱзірібісчелер. Іди пасталча наа чыл охсаныстары.
- Хыдатта ізік асчалар паза хлопушкаларны тамысчалар. Анзы «часканың паза талаанның» килерін паза «иргіні хыйа идіп, нааны тартарын» таныхтапча[10].
Наа чылда талаанны паза чахсы чуртасты тартып алар ӱчӱн, аны удурлирға чахсы тимненіп аларға кирек:
- Хырысхан кізілернең хада чаразарға кирек. Оңдай полза, тоғыстағы, пос чуртазындағы таластарны чох идерге.
- Алымнарны чох идерге (ипотека паза кредиттер кірбинчелер),
- Иб істін иптирге,
- Аавтомобильні чуунып, багын бензиннең толдыр саларға[11].
От кӧк Ағас Чылан чылында талаанны тартып алар ӱчӱн, кӧзенек алнында тамысхан свечі паза сӱттіг чірче турғызарға чӧптепчелер астрологтар[12].
Наа чыл сыйыхтары
2025 чылда От кӧк Ағас Чыланнаңар сағыстарға ағылар сыйыхтарны итсе, чахсы полар. Ипчілерге сіліг чазанҷыхтар килістірелер: браслеттер, кулоннар паза ағас, кӱмӱс, алтын монҷыхтар, ідӧк чыланға тӧӧй ызырғалар. Ир кізілерге запонкалар, галстук хаптырғастары, портмоне паза хурлар, че чылан теерізінең нимес, килістіре поларлар.
Чылан хоостығ ағас чірчелер, абдыраҷахтар, кічіг скульптуралар ідӧк чуртха талаан тартарлар. Чахсы паза тузалығ сыйыхтар поларлар: гаджеттер, кухня техниказы, тиріглер, автомобиль ниме-ноолары, чазанҷыхтар паза комната ӧзімнері[13].
Чуртты чазиры
От кӧк Ағас Чылан истіг чуртасха тартылча. Аннаңар тура істін ідӧк истіг идерге кирек. Чылан ӧзімнерге хынча. Харахха тасталчатхан ӧңнерні хыйа идерге кирек. Кӧп арах кӧк ӧңні, сыбы салааларын паза тіріг чахайахтарны хозарға чарир[14].
Столларда, тумбаларда, кӧзенек алнында, кинделіг тасхахтарда олаңай таснаң чазалған нимелер килістіре поларлар. Чылның тании ағаснаң алай керамиканаң иділген статуэткадағы чылан хоостарына хынча[15].
Наа чыл столы
Чыланнар ачын аң-хустар санындалар. Аннаңар столда оларнын хынған чиизі — хус, палых паза талай ас-тамаа — поларға кирек. Чылан олаңай чииске хынча. Столда кӧп от, ӱӱчіктегі ас-тамах паза фрукттар ползын. Хынған чиисті чылан оңдайынаң чазап саларға чарир.
Чылан сіліг паза аарлығ нимее хынча. Аннаңар столны иптіг чазирға килізер. Мында от кӧк, алтын, чарых паза кӱмӱс ӧңнер килістіре поларлар[12].
Алған орын
- ↑ Полное собраніе законовъ Россійской имперіи, с. 681.
- ↑ 1 2 3 История Нового года в России. Досье - ТАСС, TACC. Дата обращения: 12 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Е. Душечкина. Три века русской ёлки, Наука и Жизнь. Дата обращения: 12 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Корнилович, Александр Осипович. Новый год, в 1724 году / А. И. Красовский. — СПб.: В типографии Н. Греча, 1824. — С. 5—6. — 10 с.
- ↑ Новый год: история и традиции празднования в России и в мире, Российская газета (20 Улуғ хырлас айы 2023). Дата обращения: 12 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Немного истории о возникновении Нового года. cyberleninka.ru. Дата обращения: 13 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Новый год в Китае, Корее, Японии и России. cyberleninka.ru. Дата обращения: 13 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Символ 2025 года – зеленая деревянная Змея: что это значит, Sputnik Беларусь (10 Кӱрген айы 2024). Дата обращения: 12 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Ослопова Вероника Юрьевна. Новогоднее обращение главы государства к народу как жанр политического дискурса. КиберЛенинка. Вестник Томского государственного университета. Дата обращения: 12 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Цзя Хуэйминь. Китайские новогодние праздники по лунному календарю в повседневной культуре современного Китая. КиберЛенинка. Общество: философия, история, культура (2016). Дата обращения: 12 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Козлова, Екатерина. Принесет удачу: каким будет 2025 год Зеленой Деревянной Змеи, Пятый канал (9 Кічіг хырлас айы 2024). Дата обращения: 13 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ 1 2 Встречаем 2025 год: что приготовить и что надеть. Sputnik.by (12 Ӱртӱн айы 2024). Дата обращения: 11 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Как встречать 2025 год, чтобы год был хорошим, Мой Санта (13 Чарыс айы 2024). Дата обращения: 13 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Екатерина Стрелкова. Как встретить год Змеи 2025: что приготовить, во что нарядиться - Zoon.ru (неопр.). zoon.ru. Дата обращения: 13 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Зеленая деревянная змея - символ 2025 года: что важно знать о главном символе, КП.ру. Дата обращения: 13 Кічіг хырлас айы 2024.