Сойан (стадион)

«Сойан» стадион
Орныхчатхан чирі	Ағбан, Россия
Пӱдірілген	1928
Тиксі тыхталған	1986
Толдырылчатхан сині	21 000
Ибдегі ӧме	Саяны-Хакасия
Сайт	ск-саяны.абакан.рф

«Сойан» стадион (орыс. Стадион «Саяны») — Ағбандағы кӧп функциялығ спорт пӱдірии, Россия (адрес: 655017, Чкаловтың орамазы, 39).

«Сойан-Хакасия» хоккей клубының ибдегі ареназы. Стадионның устағҷызы Астоян Юрий Степанович полча.

Пӱдірігнің тархыны

«Сойан» спорт ӧргезінің амғы чирінде XX чӱс чылның пастағы чылларында аймах спорт чӧрімнері иртірілҷеңнер.

Архивтегі пічіктерде пу чирдегі спорт ачығында 1928 чылда ниик атлетикаҷа марығлар ирткені таныхталча.

Хакасияның спортсменнері араласхан чоннар аразындағы синдегі пастағы марығлар 1940 чылда ол тусха пу чирде пӱдірілген город стадионында ирткеннер. Ол Хакасияның паза Туваның ӧмелері аразындағы футболҷа матчтар полғаннар.

1946 чылда Хакас автоном облазының чаа соондағы пастағы спартакиадазы нааҷылалған ӧӧн стадионда ирткен. Аарластығ аалҷыларға ағас трибуналар пӱдірілгеннер, кип-азах алыстырҷаң, чуунынҷаң орыннар тимнелгеннер, волейбол, баскетбол паза городок ачыхтары пӱдірілгеннер, боксёрлар рингі турғызылған.

1968 чылда городта футболҷа устар ӧмелері пол килгенде, стадионның алтынзархы чардығында паза пір трибуна пӱдірілген, іди стадион 11 муңҷа уғаа хынып кӧрҷең кізіні кир полар оңдайлығ пол парған.

Аймах чылларда стадион пасха-пасха адалған: «Искра», «Динамо», «Пӱдірігҷі», «Спартак».

1984 чылда КПСС обкомының, облисполкомының, облсовпрофтың паза Россияның «Спартак» спорт пірігізінің Хакас автоном облазында физкультура паза спорт чӧрімін тилітчең хада-пірге чарадии алылған. Аның хоостыра «Пӱдірігҷі» иргі стадионны нааҷылиры кӧріл парған.

Ол чарадығның пунктарының пірсінде «Пӱдірігҷі» иргі ағас стадионны нааҷылиры кӧрілген. Ол тоғыс хоостыра Хакасияның ӧӧн городында ол тусха иң наа стадион пол килген, соонаң ол «Сойан» адал парған.

Стадионны нааҷылаҷаң чарадығны алҷаң туста паза аның пӱдіриинің пастағы теезінде устағҷы полған Игнатьев Николай Александрович.

Пазағы чылларда спорт учреждениезінең устааннар:

• Васильев Сергей Николаевич (1986 чылның ӱртӱн — улуғ хырлас айлары);
• Логачёв Виктор Николаевич (1987—1996 чч.);
• Сапожников Игорь Евгеньевич (1996—2008 чч.);
• Кретов Владимир Константинович (2008 чылның улуғ хырлас айы—2018 чылның орғах айы).

Нааҷылаҷаң тыхтағ тоғыстарын ит салғанда, амғы тустағы наа стадион пӱдіріл парған, ол тусха чахсы чӱгӱрҷең чоллар салылғаннар, кип-азах алыстырҷаң паза пасха инфраструктура тимнелген.

Меспектіг хоккейҷе устарның «Сойан» (Ағбан) ӧмезінің ӧӧн спорт пӱдірии полыбысханда, стадион «Сойан» адал парған.

20 муң кӧрігҷі кир полар оңдайлығ стадион 2 чыл азыра пӱдірілген. 1985 чылның чайғызында ағас трибуналар сайалғаннар, 1987 чылның кічіг хырлас айының 25-ҷі кӱнінде наа стадионны тоғындырҷаң актта хол салылған.

1986 чылның кӧрік айында пӱдіріг парчатханда, стадионда СССР-ның хысхы Чоннар спартакиадазының меспектіг хоккейҷе ойыннары ирткеннер. 1986 паза 1987 чылның кічіг хырлас айында меспектіг хоккейҷе чоннар аразындағы «Европа чемпионнарының кубогы» марии ирткен, 1988 чылның азығ айында — меспектіг хоккейҷе кічіг тилекей чемпионады; СССР-ның, Швецияның, Финляндияның, Норвегияның, Американың Піріккен Штаттарының, Венгрияның ӧмелері араласхан «Совет Россиязы» газетаның сыйиина чоннар аразындағы марығлар.

И. Ярыгиннің олаңай кӱресче пастағы чоннар аразындағы марии, пастағы Олған спартакиадазы, Сибирь чоннарының спартакиадазы, ниик атлетикаҷа Сибирь Чемпионады стадионда 1990 чылларның ортызынаң сығара ирткеннер.

2009 чылдаң сығара «Сойан» спорт ӧргезі Ағбан город муниципальнай пӱдістің муниципальнай нимезі полыбысхан. 2009 чылдаң сығара 2013 чылға теере спорт ӧргезінің чирінде ікі баскетбол ачығы, пӧзік качестволығ арған нименең тӧзелген ікі теннис корты, арған футбол чазызы пӱдірілген. Стадионның прай тӧрт трибуназында амғы тустағы пластик одырҷыхтары турғызылғаннар. Ӧӧн аренаа 18 000 кӧрігҷі кірер оңдайлығ. 2014 чылда волейбол ачыхтары азылары кӧрілген.

Спорт пӱдіріглерінде городтың паза республиканың нинҷе-нинҷе спорт школазы айғасча:

• «Меспектіг хоккейҷе СШ» МБУ;
• «Ниик атлетикаҷа СШОР» МБУ;
• «КСШ» МБУ, футбол пӧлии;
• «В. И. Чарковтың адынаң СШОР» ГАУ РХ, аар атлетика пӧлии.
• «Пірдең пірге харбазығ СШ» МБУ, тхэквондо пӧлии;

«Сойан» спорт ӧргезінің хоза ӧӧн кӧстее концерттер иртірері полча. 1989 чылда «Мираж» группаның пастағы улуғ концерті ирткен. Аймах чылларда спорт ӧргезінде Александр Серовтың, Ирина Отиеваның, Геннадий Хазановтың Надежда Бабкинаның, Валерияның, Ванесса Мэйнің, «Балаган лимитед» группаның, Турецкийнің хорының паза пасхазының концерттері ирткеннер.

Полған на чайғыда спорт ӧргезінде кӧп чон чыылчатхан «Школа тоосчатхан», «Город кӱні» паза пасхазы осхас культура мероприятиелері иртчелер.

«Сойан» спорт ӧргезі спорттаң айғазарға хынчатхан кӧп чонның кіні полча, Ағбанның кініндегі тынанҷаң орыннарның хынған чирі полча.

Ағбан городтың пазының 2016 чылның кӧрік айының 11-ҷі кӱнінде сыххан «Тиксі Россиядағы „Істеніске паза арачыланысха тимде“ (ГТО) физкультура комплекзін кирерінҷе мероприятиелерні чуртасха кирерінеңер» чарадии хоостыра ГТО-ны сыныхтаҷаң кін тӧстелген.

Танығлығ кӱннер

• 1928 чыл — ағас стадиондағы ниик атлетикаҷа пастағы марығлары;
• 1940 чыл — Хакасияның паза Туваның піріктірілген ӧмелерінің чоннар аразындағы футбол матчы;
• 1970 чыл — СССР-ның Чемпионадындағы, «Б» класстың 2-ҷі лигазындағы городтың Строитель футбол ӧмезінің старты;
• 1985 чыл — «Саяны» (Ағбан) хоккей ӧмезі меспектіг хоккейҷе СССР чемпионадына сыхханынаң город стадионының нааҷылалып пасталғаны;
• 1987 чылның кічіг хырлас айының 25-ҷі кӱні — «Сойан» спорт ӧргезін пайрамни асханы.

Килкім марығлар

• 2012 чылның азығ айының 6-ҷы кӱнінең сығара 11-ҷі кӱніне теере стадионда Сибирьдегі федеральнай округтың ӧмелері аразында Россияның II хысхы Чииттер спартакиадазының 2-ҷі чардығы ирткен.
• 2012 чылның улуғ хырлас айының 14-ҷі кӱнінең сығара 16-ҷы кӱніне теере РФ-ның Правительствозының сыйыхтарына XX чоннар аразындағы марығ ирткен.

Алған орын