Кенель, Александр Александрович

Рувики тiп сайттаң
РУВИКИ проектте пу фамилиялығ пасха кізілердеңер статьялар парлар Кенель.
Александр Александрович Кенель
фр. Charles Louis de Quesnel
Кенель Александр Александрович - композитор - Хакасия.jpg
Тӧреен кӱні 12 кічіг хырлас айы 1898({{padleft:1898|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})
Тӧреен чирі Санкт-Петербург
Ӱреен кӱні 6 от айы 1970({{padleft:1970|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:6|2|0}}) (71 час)
Ӱреен чирі Ағбан
Хазна
Айғасчатхан кирее композитор, пианист, музыковед, ӱгретчі
Сыйыхтар паза премиялар
SU Medal For Valiant Labour in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg SU Medal For the Development of Virgin Lands ribbon.svg
РСФСР искусствозының саблығ деятельі
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Александр Александрович Кенель (12 кічіг хырлас айы 1898, Санкт-Петербург[d] — 6 от айы 1970, Ағбан, Хызылчар крайы[d]) — композитор, пианист, музыковед, учёнай-фольклорист, ӱгретчі. СССР-ның Композиторлар пірігізінің кізізі (1947). РСФСР-ның искусствозының саблығ деятельі (1960). Хакас профессиональнай музыканың тӧстегҷізі[1].

Чуртас чолы

Кенельнің тӧреен кӱні искіріглернің кӧп сабазында 1989 чылның кічіг хырлас айының 12-ҷі кӱні тіп саналча[2][3], че А. C. Нилоговтың істезіглер салтарынҷа пасха кӱн адалча – кічіг хырлас айының 11-ҷі кӱні[4].

Александр Кенельнің ағазының пабазы француз тілі ӱгретчізі полған. Ағазы — архитектура академигі Василий Александрович Кенель  (орыс) (рус., пабазы — город управазының инженер-архитекторы. Пабазынаң хада тӧреені Ольга Васильевна Кенель редактор паза издатель Борис Осипович Харитоннаң чуртаан. Сӧбіреде Александр Кенель чалғыс оол полған. Немец, француз, англия тіллерін чахсы пілген, уйан арах — итальян пазаи швед тіллерін.

1919 чылда Петроградтағы университеттің юридическай факультедін тоос салып, Политехническай институттың  (орыс) (рус. ӱзінҷі курзына кіріп алған.

Делопроизводитель, корректор паза облкомхозтың «Новый путь» тіп марксист-политика журналы хачызының полысчызы полған. Анаң Хызыл Армияа тартылған. Генерал Н. Н. Юденичтің Петроградха кірген чорығынаң тоғыр кӱрескен.

Айланған соонда, пір саңай Санкт-Петербургтағы театр искусствозының хазна академиязында паза Ленинградтағы консерваторияда теория-композитор факультедінде ӱгрен сыххан (композиция клазында М. О. Штейнбергтің, М. М. Черновтың, А. М. Житомирскийнің холында пілістер алған). Хада ӱгренген Д. Д. Шостакович  (орыс) (рус. 1922 чылда А. А. Кенельге фортепьяноға холнаң пасхан 2 № фантастика теелбегін сыйлап пирген. Анда пазылған: «Аарлығ нанҷыма, артых чайалған композиторға, Д. Шостаковичтең»[5].

Александр Кенель «Синяя блуза» газетаның ӧмелерінің, «Сатирикон» театрның, Балтфлоттың музыка устағҷызы, Наа театрда, Интернациональнай театрда композитор полған. 1926 чылда симфония оркестріне Пайрамнығ увертюра тимнеп салған.

1927 чылның хандых айының 14-ҷі кӱнінде А. А. Кенель Ленинградта «Ах-арығ Грааль Чашазының рыцарьлар орденінің» кізілері аразында пиктеттірген. 1927 чылның от айының 8-ҷі кӱнінде ОГПУ Коллегиязының чарадиинаң «законны хыйыстырчатхан совет нимес» пірігізінде араласхан ӱчӱн РСФСР УК-ның 1926 чылдағы 58-5 статьязынҷа концлагерьге ӱс чылға чарғылатхан[6]. Ӧнетін режимніг Соловецкай лагерьде одырған. Д. С. Лихачёв сағысха киргені хоостыра, анда А. А. Кенель пасхан «Кобзарь» операның чардығы толдырылған. «Соловецк гимнінің» музыказын пас салған.

1930 чылда сыххан соонда, Воронежтегі тоғысчы чииттернің театрында тоғынған. 1932—1936 чылларда Ташкенттің паза Свердловсктың театр предприятиелері устаныстарының пианист-концертмейстері полған, анаң Новосибирсктегі паза Хызылчардағы драма театрларының музыка пӧліктерінің устағҷызы полып істенген.

1942 чылның азығ айында Ағбанзар М. Ю. Лермонтовтың адынаң орыс драма театрының музыка пӧлиинің устағҷызына хығыртылған[7]. «Алаахтыртхан Хорхло» кӱлкістіг ойынның паза пасха театр тоғыстарының кӧӧн чайап салған. 1944—1949 чылларда [[Хакасияның тіл, литература паза тархын наука-істезігліг институды|Хакасияның тіл, литература паза тархын наука-істезігліг институдының}} улуғ наука тоғынҷызы, областьтағы радиокомитеттің редакторы полған. Хакас чонның кӧӧн иптеп, пазып, чарыхха сығарған. 1948—1963 чылларда Ағбандағы музыка школазында фортепиано паза музыка литературазы класстарын апарған.

Ағбандағы олған музыка школазы алнындағы А. Кенельнің хумартхы тазы

Писатель А. И. Чмыхалонаң хада пазылған либреттоға тӧстеніп, Чанар Хуснаң Ах Чібек» пастағы хакас операзын чайап салған (пастағы ікі пӧлии 1966 чылда пазылған, толдыразынаң 1980 чылда тимнелген; Чанар-Хус партияны В. Г. Чаптыков толдырған). «Красноярское море» опереттаның музыка чардығының, хакас чонның пазылбин пӱткен чайаачызынҷа музыка произведениелерінің авторы полча. 1960 чылларда «Кӱн чахайағы» хакас чонның сарын паза теелбек ансабльына музыка пасхан. Александр Кенельнің хакас кибелісчілернің сӧстеріне пазылған сарыннары Ағбандағы паза Хызылчардағы аймах чыындыларда чарых кӧргеннер. Оларның пірее сарыннарын Тиксі Союзтағы «Мелодия» грампластинка фирмазы сығарыбысхан.

Чон сарыннарының чыындызын («Новая Шория» — Новосибирск, 1937; «Сборник хакасских песен» — Абакан, 1950; «Хакасия поёт» — Абакан, 1955), музыка ӱгренҷең «Семён Кадышев» (Абакан, 1951; М., 1962), «Практический учебник игры на чатхане», «Заметки по истории хакасской музыки» тоғыстарны паза пасхазын чарыхха сығарған.

Хумартхы

«1941—1945 чыллардағы Илбек Ада чаадағы махачы істенізі ӱчӱн» (1946), «Наа чирлерні асхан ӱчӱн» медальларнаң сыйыхтатхан (1957).

А. А. Кенельнің адын Ағбандағы 1 № олған музыка школазы ал чӧрче. Ікі чылда пір хати Хакас Республикада А. А. Кенельнің адынаң музыка марии иртче.

Алған орын

  1. ↑ Т. С. Гигуашвили. Кенель Александр Александрович // Энциклопедия Республики Хакасия : Т. 1 : А—Н / гл. ред. В. А. Кузьмин. — Красноярск: Поликор, 2007. — С. 272. — 5000 экз. — ISBN 978-5-91502-001-5.
  2. ↑ Т. С. Гигуашвили. Кенель Александр Александрович // Энциклопедия Республики Хакасия : Т. 1 : А—Н / гл. ред. В. А. Кузьмин. — Красноярск: Поликор, 2007. — С. 272. — 5000 экз. — ISBN 978-5-91502-001-5.
  3. ↑ Выпуск 6 - Кенель Александр Александрович. arhiv.r-19.ru. Дата обращения: 17 Чарыс айы 2025.
  4. ↑ Алексей Нилогов. Этот день теперь знаем точно. gazeta19.ru (7 Кічіг хырлас айы 2019). Дата обращения: 17 Чарыс айы 2025.
  5. ↑ А. К. Стоянов. Кенель Александр Александрович — первый композитор Хакасии / Зажги свою звезду. Абакан,1975. C.80
  6. ↑ В. С. Брачев. Масоны и власть в России. М., 2005, с. 467—469
  7. ↑ Шлык В. Ф., Шлык Л. К. Судьба и загадка Русского театра в Хакасии: Записки. — Абакан: Стрежень, 2002. С. 71

Библиография

  • Новая Шория. — Новосибирск, 1937.
  • Сборник хакасских песен. — Абакан, 1950.
  • Народное музыкальное творчество хакасов. — Абакан, 1955.
  • Семён Кадышев. — М., 1962.
  • Хакасский песенный фольклор. Хакасские народные тахпахи, песни. — Абакан, 2007.

Литература

  • Шварцбург А. Юбилей композитора: к 40-летию творческой деятельности А. Кенеля //Газета «Красноярский рабочий», 1958, 22 ноября.
  • Асиновская А. Опера А. Кенеля «Чанар Хус и Ах Чибек». — Ученые записки ХакНИИЯЛИ, вып. 19, № 5. Абакан, 1974.
  • Стоянов А. Кенель Александр Александрович-первый композитор Хакасии/ Зажги свою звезду. — Абакан, 1975. — с. 80.
  • Гигуашвили Т. С. Александр Александрович Кенель. — Т. С. Гигуашвили. Музыка — их жизнь. — Абакан, 1997. — с. 4—17
  • Гигуашвили Т. С. Кенель Александр Александрович. — Энциклопедия Республики Хакасия. — Т. 1. — Абакан, 2007.
  • Анненко А. Неизвестный Кенель // Газета «Хакасия», 2011, 13 апреля.
  • Барабаш В. П. Александр Кенель: С берегов Невы — в сибирские дали. — Красноярск : КНУЦ, 2016. — 182, [1] с.
  • Нилогов Алексей Когда родился Александр Кенель? — Хакасия. — 2019. — 7 ноября.

Ссылкалар

  • Кенель, Александр Александрович // Большая русская биографическая энциклопедия (электронное издание). — Версия 3.0. — М.: Бизнессофт, ИДДК, 2007.
Алған орны - https://kjh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Кенель,_Александр_Александрович&oldid=154468