Каникуллар
Тузаланылған материаллар
| Каникуллар | |
|---|---|
| Каникуллар. Хоосчы Анатолий Янев. 1980 чыллар | |
| Тузаланчатхан чирі | Ӱгредіг |
| Сыххан тузы | XIX чӱс чылның ікінҷі чардығы (Россия) |
Каникуллар (орыс. Кани́кулы) — ӱгредіг алчатхан тус аразында тынанарға алай пасха социальнай пӧгіннерге кӧріл парған тус. Ӱгредігдеңер законодательствоҷа, календарьдағы ӱгредіг графигінҷе паза ӱгредіг пірігістерінің орындағы акттарынҷа кӧріл парғаннар.
Этимология
Пурунғы Римде чайғының ізіг тузы Canicula («кічіг адай») адалчатхан Сириус чылтыстың иртен кӧрінчеткеніне килісчең. Ол кӱннерні «dies caniculares» адаҷаңнар[1] — «адай кӱннері» (от айының 22-ҷі кӱнінең сығара орғах айының 23-ҷі кӱніне теере). Іди чайғы отпусктың тузын, уламох ізіг полчатхан кӱннерні, адаҷаңнар[2][3][4].
Россияда
Россияда 1917 чылға теере каникуллар сӧснең чайғының тынағ кӱннері адалҷаңнар. Владимир Дальның чарыдығлығ сӧстігінде оңнағ піди чарыдылча: «Каникуллар — чайғының ізіг тузы, кӱлет, ӱгредіг заведениелеріндегі пайрамнар тузы; толдыра каникулларның тузы от айының 1-ғы кӱнінең сығара орғах айының 15-ҷі кӱніне теере узарадылча; пірее орыннарда хандых айынаң, сілкер айынаң сығара даа пасталча»[5].
1917 чылдағы революция алнында пасталығ школаларда паза тигіриб школаларында каникулларның тузы алты алай читі айға чит парҷаң — «хыра тоғыстары тоозылғаннаң паза олар пазағы чылда пасталғанҷа». Регион хоостыра, олар чарыс-улуғ хырлас айында пасталҷаңнар, кӧрік-сілкер айында тоозылҷаңнар[6].
ВШЭ НИУ-ның Ӱгредіг тилізінҷе институдының ӧӧн наука тоғынҷызы, профессор Ирина Абанкина таныхтаан[7]:
Школа каникуллары ӱлӱкӱннернең, алай чир-чайаанның явлениелерінең палғалыстығ полғаннар. Кӧрік айының соондағы — хосхар айының пастағы кӱннеріндегі килістіре нимес каникуллар суғ тасханына килістіре турғызылҷаңнар, кӧп регионнарда школаа чидіп аларға аар полчатхан туста. Ӱгредіг чылының пасталғаны ӱртӱн айының 1-ғы кӱні — I Пётр тузының алнында кибірліг орыс наа чылы. Кӱскӱ каникуллары — кічіг хырлас айының ӱлӱкӱннері.
1803 чылда «Чон ӱгредиинің азынада правилолары» сыхханнар, андар ӱгредіг реформаларының тӧстеглері кіргеннер. Ол санда ӱгредіг чылы орғах айының пастағы кӱнінде пасталарға кирек паза пазағы чылның от айының 1-ғы кӱнінде тоозыларға кирек тіп таныхталған[8].
Совет ӱлгӱзінің тузында ӱгредіг чылы аймах туста пасталҷаң. Школаларның кӧп сабазында — орғах айының 14-ҷі кӱнінде.
1935 чылда СССР-ның Чон комиссарларының чӧбінің паза ВКП (б) ЦК-ның «Пасталығ, толдыра нимес паза ортымах школада ӱгредіг тоғызын пӱдірерінеңер паза істіндегі распорядогы» чарадии сыххан. Пічік хоостыра, ӱгредіг чылы ӱртӱн айының 1-ғы кӱнінде пасталҷаң. Каникулларның тузы турғызылған: кӱскӱ — кічіг хырлас айының 5—9 кӱннері, хысхы — улуғ хырлас айының 30-ҷы кӱнінең сығара кӱрген айының 10-ҷы кӱніне теере, часхы — кӧрік айының 24—31 кӱннері, чайғы — ӱгредіг чылы тоозылғанынаң сығара орғах айының 31-ҷі кӱніне теере[8].
Аалдағы школаларда часхы каникуллары орындағы оңдайлар хоостыра аймахтағы Істенҷілернің депутаттар чӧбінің толдырығ комитеттерінің чарадиинаң пасха тусха кӧзірілҷең.
СССР-ның Министрлер Чӧбінің 1970 чылның ӱртӱн айының 8-ҷі кӱнінде сыххан 749 № чарадиинаң[9] школалардағы занятиелер ӱртӱн айының 1-ғы кӱнінде пасталчалар паза 1-7 классстарда сілкер айының 30-ҷы кӱнінде тоозылчалар, 8 класста — хандых айының 10-ҷы кӱнінде, 9-10 (11) класстарда — хандых айының 25-ҷі кӱнінде, пеер сыныхтағлар паза практика тоғызы кірче.
Амғы школаларда каникулларның графигі 2012 чылның улуғ хырлас айының 29-ҷы кӱнінде сыххан 273-ФЗ № «Россия Федерациязының ӱгредиинеңер» Федеральнай законҷа турғызылча[10].
Россиядағы студенттерге каникулларның пірге графигі чоғыл. Ӱгредіг заведениелерінің устағ-пастаа аның изерізін пос алынҷа тимнепче, анда ӱгредіг планы, курс, ӱгредіг формазы паза производство практиказының пар полчатханы санға алылча. Студенттер каникулларға кибірли экзамен сессиязы соонаң парчалар. Каникулларның узарааны чылдағы ӱгредіг кӱннерінің санынаң палғалыстығ. Вузтарда, ӱгредіг чылы ӱс алай тӧрт семестрге чарылчатхан ӱгредіг заведениелерінде, ӱгредіг модульлары аразында хоза тынағ кӱннері поларға айабас[11].
Колледжтерде паза техникумнарда чайғыдағы тынағ кӱннерінің графигі, вуздардағызы чіли, пӱдірілче: пастап сессия, анаң производство практиказы паза каникуллар. Производство практиказы чох студенттернің каникуллары кибірли от айының ортызында — хандых айының халғанҷы кӱннерінде, экзаменнер соонаң, пасталчалар. Проиводство практиказына парчатхан студенттернің — от айының халғанҷы кӱннерінде — орғах айының пастағы кӱннерінде[11].
Каникулларның расписаниезін деканат, ӱгредіг пірігізінің сайты алай пос кабинеді пастыра піліп аларға чарир.
Пасха хазналарда
Тилекейнің аймах хазналарында школалардағы каникуллар тузы пасхалалча. Германияда ӱгредіг чылы кибірли орғах айының 24-ҷі — ӱртӱн айының 15-ҷі кӱннерінде пасталча[7]. Хысхы каникуллар кӱрген айының халғанҷы кӱннерінең сығара азығ айында чыл чӧрчеткен кӱнге теере иртчелер. Кӱскӱде ӱгренҷілер чарыс айының халғанҷы кӱннерінде, кибірли ікі неделя, тынанчалар. Кӧлееде каникуллары улуғ хырлас айының 20-23 кӱннерінең сығара кӱрген айының 3-11 кӱннеріне теере узарадылчалар.
Финляндияда чайғы каникуллары кибірли хандых айының 1-ғы кӱнінең сығара орғах айының ортызына теере узарадылчалар. Кӧлееде каникуллары — улуғ хырлас айының 22-ҷі кӱнінең сығара кӱрген айынын 8-ҷі кӱніне теере. Хызыл нымырха каникулларына ӱгренҷілер кӧрік айының халғанҷы кӱннерінде алай хосхар айының пастағы кӱннерінде сыхчалар[12].
США-да каникуллар кӱннері штаттаң, школа округынаң, ӱгредіг заведениезінең паза ӱгренчілернің чазынаң палғалыстығлар. Кӱскӱде ӱгренҷілер кибірли ӱртӱн айында алай чарыс айында тынанчалар, хысхыда — азығ алай кӧрік айында, часхыда — кӧрік алай хосхар айында, чайғыда — хандых айынаң сығара орғах айының халғанҷы кӱннеріне теере[13].
Хыдатта ӱгредіг чылы ікі семестр узарадылча, аннаңар хысхы паза чайғы каникуллары ла парлар. Чайғы каникуллары от айында паза орғах айында иртчелер, хысхы — кӱрген айының ортызынаң пасти азығ айының ортызына теере.
Японияда ӱгредіг чылы хосхар айының ікінҷі неделязынаң сығара пасталча. Чайғы каникуллары — от айының халғанҷы кӱннерінең сығара орғах айына теере, хысхы — улуғ хырлас айының халғанҷы кӱннерінең сығара кӱрген айының пастағы неделязына теере, часхы — кӧрік айының ортызында.
Филиппиннерде каникулларның кӱнін Ӱгредіг министерствозы турғысча. Ӱгредіг чылы орғах айында пасталча паза хандых айында тоозылча. Часхыда ӱгренҷілер хосхар айында пір неделя тынанчалар. Кӧлееде каникуллары кибірли улуғ хырлас айының 24-ҷі кӱнінде пасталчалар паза кӱрген айынын 6-ҷы кӱні соондағы пастағы пас кӱнде тоозылчалар. Школаларның устағҷылары пос кӧрізінҷе ӱгредіг чылы аразына ӱс тынағ кӱніне теере кирер оңдайлығлар[14].
Ӱстӱнзархы Африка Республикада ӱгредіг чылы кӱрген айынын ортызынаң сығара пасталча, тӧрт чардыхха чарылча: кӱрген-кӧрік айлары, хосхар-хандых айлары, от-ӱртӱн айлары паза чарыс-улуғ хырлас айының пастағы кӱннері. Улуғ хырлас айында чайғы каникуллары пасталчалар. Олар пір ай чарымға, пазағы ӱгредіг чылы пасталғанҷа, узарадылчалар.
Танзанияда наа ӱгредіг чылы наа чыл ӱлӱкӱннері соонаң пасталча. Иң узун «чайғы» каникуллары улуғ хырлас айына килісчелер. Пазағы каникуллар Рамадан айда пасталчалар. Пір ай ӱгренҷілер от айында тынанчалар[15].
Школа каникулларының графигі
Россия Федерациязының Просвещение министерствозының чӧптеріне тӧстеніп, Россиядағы полған на ӱгредіг учреждениезі каникулларның пос оңдайынҷа турғызар оңдайлығ.
Чӧптер хоостыра, четверть системазындағы ӱгредіге 2025/2026 ӱгредіг чылында каникулларның мындағ кӱннері кӧріл парғаннар[16]:
- кӱскӱ — чарыс айының 25-ҷі кӱнінең сығара кічіг хырлас айының 25-ҷі кӱніне теере;
- хысхы — улуғ хырлас айының 31-ҷі кӱнінең сығара кӱрген айының 11-ҷі кӱніне теере;
- часхы — кӧрік айының 28-ҷі кӱнінең сығара хосхар айының 5-ҷі кӱніне теере;
- чайғы — сілкер айының 27-ҷі кӱнінең сығара орғах айының 31-ҷі кӱніне теере.
Пастағы класс ӱгренҷілеріне ӱзінҷі четвертьте, азығ айының 16 кӱнінең сығара 22-ҷі кӱніне теере, хоза тынағ кӱннерін турғызары кӧріл парған.
Триместр системазында ӱгредіг чылы ӱс чардыхха чарылча, полғаны ла ікі тиң модульға чарылча. Ӱгренҷілер пис неделя ӱгренчелер, анаң пір неделяа каникулларға парчалар.
Триместр системазындағы каникулларға Россия Федерациязының Просвещение министерствозы мындағ кӱннер кӧр салған[16]:
- пастағы — чарыс айының 4-12-ҷі кӱннері;
- ікінҷі — кічіг хырлас айының 5-23-ҷі кӱннері;
- ӱзінҷі — улуғ хырлас айының 31-ҷі кӱнінең сығара кӱрген айынын 11-ҷі кӱніне теере;
- тӧртінҷі — азығ айының 21-ҷі кӱнінең сығара кӧрік айының 1-ғы кӱніне теере;
- пизінҷі — кӧрік айының 28-ҷі кӱнінең сығара хосхар айының 4-ҷі кӱніне теере.
Каникуллардаң пасха, хазна ӱлӱкӱннері тузында хоза тынағ кӱннері кӧріл парғаннар, оларның санында Чонның пір чӧптіг полҷаң кӱні, Ада чир-суғ арачылағҷызы кӱні, Чиңіс кӱні паза пасхазы.
Культурада
Кинематографта
- «Добро пожаловать, или Посторонним вход воспрещён» (1964)
- «Каникулы Бонифация» (1965)
- «Сто дней после детства» (1975)
- «Каникулы в Простоквашино» (1980)
- «Каникулы Петрова и Васечкина, обыкновенные и невероятные» (1984)
- «Королевство полной луны» (2012)
- «Camp Rock: Музыкальные каникулы» (2008)
Литературада
- Николай Носов «Шурик у дедушки» (1956)
- Юрий Нагибин «Эхо» (1960)
- Рене Госсини, Жак-Жак Сампе «Каникулы малыша Николя» (1962)
- Анатолий Алексин «В Стране Вечных Каникул» (1966)
- Любовь Воронкова «Гуси-лебеди» (1966)
- Евгений Носов «Варька» (1967)
- Владислав Крапивин «Бегство рогатых викингов» (1975)
- Анатолий Гладилин «Секрет Жени Сидорова» (1975)
- Юз Алешковский «Кыш и я в Крыму» (1975)
- Сильвия Труу «Месяц как взрослая» (1978)
- Евгений Велтистов «Миллион и один день каникул» (1979)
- Кир Булычёв «Гостья из будущего. Каникулы в космосе или планета Пять-Четыре» (1986)
- Анатолий Рыбаков «Каникулы Кроша» (1998)
- Тамара Михеева «Асино лето» (2008)
- Наринэ Абгарян «Манюня пишет фантастичЫскЫй роман» (2011)
- Давид Гроссман «С кем бы побегать» (2011)
- Тинатин Мжаванадзе «Лето, бабушка и я» (2022)[17]
- Наталья Евдокимова «Лето пахнет солью» (2023)
- Ольга Бочкова «Правдивые истории из жизни Никиты» (2024)
Алған орын
- ↑ Holberg J. B. Sirius: Brightest Diamond in the Night Sky. — Chichester, UK: Praxis Publishing, 2007. — ISBN 0-387-48941-X.
- ↑ Каникуллар // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Вакация // Толковый словарь живого великорусского языка] : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. — Т. 1. — С. 163.
- ↑ Зигель Ф. Ю. Сокровищница звёздного неба — путеводитель по созвездиям и Луне / Под ред. Г. С. Куликова. — М.: Наука, 1986. — 126 с.
- ↑ Каникула // Толковый словарь живого великорусского языка] : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. — Т. 2. — С. 84.
- ↑ Воронцова, Ю.. Школы в дореволюционной России: гимназия, реальное училище, земское училище…, sibmama.ru (25 Ӱртӱн айы 2023). Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ 1 2 Борта, Юлия. Школа выживания. Какие каникулы есть у учеников разных стран, AiF (18 Азығ айы 2024). Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ 1 2 Бурт, В.. «Девочки могли отвлекать мальчиков от учебы, но об этом не говорили». Как начинали учебный год при царе и в СССР, Мослента (27 Орғах айы 2023). Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ Об Уставе средней общеобразовательной школы (не действует на территории РФ 22.07.16 на основании постановления Правительства Российской Федерации от 11.07.2016 N 656) от 08 сентября 1970. docs.cntd.ru. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ Федеральный закон "Об образовании в Российской Федерации" от 29.12.2012 N 273-ФЗ (неопр.). КонсультантПлюс. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ 1 2 Платят ли стипендию студентам во время летних каникул, Банки.ру. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ Школьные каникулы и отпуск учителей в разных странах, Repit Блог (4 Хандых айы 2023). Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ School Holidays in the US 2024-2025 (англ.). www.tutorchase.com. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ Каникулы в филиппинских школах. TravelAsk. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ Как работает система образования в Танзании? (неопр.). Forbes.ru. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ 1 2 График школьных каникул в 2025/26 учебном году, Известия (19 Орғах айы 2025). Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ Книги о лете и о летних каникулах, рекомендуемые для чтения детям и подросткам. VK. Дата обращения: 15 Ӱртӱн айы 2025.
Литература
- Барканов С. В. Социальные и педагогические условия развития системы каникулярного отдыха и оздоровления детей: Дис. … канд. пед. наук (13.00.02). — Кострома: КГПУ им. Некрасова, 2004. — 247 с.
Ишимова А. И. Каникулы 1844 года, или Поездка в Москву / Соч. Александры Ишимовой. — Санкт-Петербург: тип. Имп. Акад. наук, 1846. — 270 с.- Кижаева Д. В. Школьные каникулы в сети или онлайн лагерь как альтернатива классической смене детского отдыха и оздоровления //Аспирант. — 2021. — №. 2. — С. 87-89.
- Мирон Н. И. Лаконично о студенческих каникулах // Мир науки, культуры, образования. — 2015. — № 1 (50).
- Платонова Р. И., Иванова Я. Н., Михина Г. Б. На пути к новой модели организации школьных каникул // Азимут научных исследований: педагогика и психология. — 2020. — № 1 (30).
- Циркуляры и приказы Министерства народного просвещения Российской империи. М., 1878.
- Шмаков С. А. Летний лагерь: вчера и сегодня. Методическое пособие. — Липецк: ИГ «Инфол», 2002. — 384 с.