Аршаннар

Рувики тiп сайттаң
Аал
Аршаново
хак. Аршаннар аалы, Аршан аал
Аршаново.jpg
53°24′38″ с. ш. 91°03′42″ в. д.GЯO
Хазна  Россия
Федерация субъекті Хакасия
Муниципальнай аймах Алтайский
Аал чирі Аршаннар аал чӧбі
Пазы Таран Татьяна Сергеевна (тоғ. толд)
Тархын паза география
Час хуры UTC+7:00
Чон
Чон
Хазна тiлi хакас, орыс
Сан идентификаторы
Почта индекзi 655682
ОКАТО коды 95205805001
ОКТМО коды 95605405101
ГКГН-дағы номер 0563315

arshanov.ru
Показать/скрыть карты
Аршаннар (Россия)
Точка
Аршаново
Red pog.svg
Москва
Аршаннар (Хакасия)
link={{{название}}}
{{{название}}}
Точка
Аршаново

Аршаннар (орыс. Аршаново) — Хакасияның Алтай аймаандағы аалы, Хойбал чазызында Ағбан суғ хастади аймах кіні Хубачар аалдаң ӱстӱнзарых-кидер 34 км оортах чирде турча.

Иң чағын Ағбан тимір чол станциязына читіре — 61 км, Ағбан аэропортха читіре — 66 км. Чон саны — 1497 кізі (01.01.2004). Чоннар аймағы: орыстар (20 %), хакастар (74 %), немецтер (2 %), мордвалар, украинецтер, чуваштар паза пасхазы.

XIX чӱс чылда — хакас аал. Совет тузында аал. Аршаннарда кӧп саблығ кізілер сыхханнар. Мында тӧрееннер кибелісчі М. Р. Баинов, философия наукаларының докторы Г. Г. Котожеков, РСФСР-ның ӦЧ-нің депутады И. Ф. Чертыгашев, РСФСР-ның саблығ ӱгретчізі паза хакас школаларның учебниктерінің авторы А. Ф. Троякова паза пасхазы.

Хоныхтың ӧӧн кӧстее — хыра тоғыстары паза мал ӧскірізі. Ортымах тиксі ӱгредіг школа, аалдағы культура туразы, участковай имнег туразы, музыка школазы, олған сады пар.

Аалның ӧӧң экономика тӧстее «Аршановскай» ЗАО полған. Аның тархыны 1930 чылдаң сығара пасталған. Аның алнында колхозтар полғаннар, соонаң «Путь к коммунизму» совхоз[2].

Чон

Чон саны
20042010[3]2013[4]2021[5]
1497150615691695
500
1000
1500
2000
2004
2010
2013
2021

Аршандағы совхоз

1930 чылда «Изых» колхоз тӧстелген, андар 101 хоных кірген, хыралар улии 531 га тиңнелген паза «Хызыл-Салда» колхоз, хайзынзар 112 хоных кірген, хыра улии — 71 га. Пу чирлер Асхыс аймаана кіргеннер. 1944 чылда Алтай аймағы тӧстелгенде, чирлер аның холына кирілгеннер. «Изых» паза «Хызыл-Салда» колхозтар піріктірілгенде, 1951 чылда «Кагановичтің адынаң  (орыс)» колхоз тӧстелген, 1958 чылда «Путь к коммунизму» адал парған, 1969 чылда «Путь к коммунизму» совхоз тӧстелген. Ӧӧн усадьба — Аршаннар аалы — Хубачар аалдаң 32 км оортах турча, Ағбан городтаң — 50 км паза тимір чол станциязынаң 45 км оортах. Совхоз холында Сартых паза Хызыл Салда ааллар полғаннар. 1986—1990 чылларда аал хонии чирлерінің тиксі улии — 23500 га, ол санда хыра — 6832 га. Маллар саны: чоон мӱӱстіг мал — 2114, ол санда інектер — 560, хойлар — 28860. Тоңастығларның ортымах сығызы — 16,7 ц/га (20,5 ц/га — 1987). Інектің саалған иң пӧзік сині — 3019 кг (1990), хойның хырығылған тӱгі — 4,2 кг (1989), хоныхтағы ортымах кӧдірім — 531 кг (1989). 100 га хырада 96 ц (1989) сыххан. Парыс — 35,4 % (1988). Тоғысчылар саны — 666 кізі. 1990 чылда «Путь к коммунизму» совхоз «Аршановский» адал сыххан. Хоных холдаң холға пирілчеткен аймахтың хызыл чаламазынаң (1989, 1991, 1992), Хакас Республиканың Аал хонии министерствозының паза Агрокомбинаттың аарластығ пічіктерінең (1989, 1992) сыйыхтатхан. 1993 чылда «Аршановский» совхоз АОЗТ-ха айландырылған, 2002 чылда — «Аршановское» ЗАО-ға[6]. Хоныхтың тилізіне улуң хозым иткеннер устағҷылар К. И. Абдин паза М. К. Сунчугашев. 2013 чылда «Аршановское» ЗАО чох иділген[7].

Саблығ кізілер

Алған орын

  1. https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom1_tab-5_VPN-2020.xlsx
  2. В. А. Кышпанаков. Аршановский совхоз // Энциклопедия Республики Хакасия : Т. 1 : А—Н / гл. ред. В. А. Кузьмин. — Красноярск: Поликор, 2007. — С. 51. — 5000 экз. — ISBN 978-5-91502-001-5.
  3. https://web.archive.org/web/20140729211848/http://hakasstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/hakasstat/resources/b9541d004234bce0bb86ff2d59c15b71/2)+Мужчины+и+женщины.xlsx.
  4. https://web.archive.org/web/20140812205443/http://www.mo-altay.khakasnet.ru/userfiles/file/Ob_administracii/Svedeniya_o_chislennosti.rar.
  5. https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom1_tab-5_VPN-2020.xlsx.
  6. В. Д. Логинов. Аршановский совхоз // Энциклопедия Республики Хакасия : Т. 1 : А—Н / гл. ред. В. А. Кузьмин. — Красноярск: Поликор, 2007. — С. 51. — 5000 экз. — ISBN 978-5-91502-001-5.
  7. ЗАО Аршановское. https://spark-interfax.ru.+Дата обращения: 9 От айы 2025.

Литература

  • Энциклопедия Республики Хакасия : [в 2 т.] / Правительство Респ. Хакасия; [науч.-ред. совет.: В. А. Кузьмин (пред.) и др.]. — Абакан : Поликор, 2007. Т. 1 : [А — Н]. — 2007. — 430, [2] с. : ил., портр. — Библиогр. в конце слов. ст. — С. 36.

Ссылкалар