Тиксі тилекейдегі киттер паза дельфиннер кӱні

Рувики тiп сайттаң
Тиксі тилекейдегі киттер паза дельфиннер кӱні
Пӱгір кит
Пӱгір кит
Тип Экология
Тузазы Киттернің, киттерге тӧӧйлернің, пірееде пасха талайдағы сӱтнең азырапчатханнарның сидіксіністеріне чонның хайиин тартары.
Тӧстелген 1986 чыл
Тӧстегҷі Киттерге аңнирын хайығда тутчатхан чоннар аразындағы комиссия
Кӱні 23 июльда 1986 чылда от айының 23-ҷі кӱнінде
Палғалыстығ Киттерге парыс оңдайынаң аңнирын тохтадарынаң
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Тиксі тилекейдегі киттер паза дельфиннер кӱні (англ. World Whale and Dolphin Day, (орыс. Всеми́рный день кито́в и дельфи́нов) — 1986 чылдаң сығара чыл сай от айының 23-ҷі кӱнінде таныхталчатхан чоннар аразындағы экология кӱні. Аны Китерге аңнирын хайығда тутчатхан чоннар аразындағы комиссия  (орыс) (рус. тӧстеп алған.

Тархын

1931 чылда киттерге синінде аңнирынҷа чоннар аразындағы хада-пірге тоғыс апарыл сыххан[1].

1946 чылның улуғ хырлас айының 2-ҷі кӱнінде Вашингтонда Киттерге аңнирын хайығда тутчатхан чоннар аразындағы комиссия (IWC) тӧстелген. Олох кӱнде «Киттерге синінде аңнирынҷа чоннар аразындағы конвенцияда» хол салылған. Ол IWC ӧӧн пічии полча[2][1].

1972 чылда США-да «Талайдағы сӱтнең азырапчатханнарға аңнирға паза импорт идерге, ідӧк оларнаң продукттар идерге чаратпинчатхан, талайдағы сӱтнең азырапчатханнарны арачылаҷаң акт» алылған. Олох чылда ООН-ның  (орыс) (рус. «Ибіркі чир-чайанның сидік сурығларынҷа» конференция ирткен, анда киттерге он чыл аңнабасха чӧп кирілген[1].

1982 чылның от айының 23-ҷі кӱнінде IWC кӧп киттерні паза дельфиннерні чох иткен ӱчӱн сығысчатхан экология сурығларынаңар искірген. Комиссия киттерге парыс алар ӱчӱн аңнирға чаратпиныбысхан. 1986 чылның азығ айының 19-ҷы кӱнінде ол чарадығ чуртасха кирілген[3][4].

1986 чылда IWC чӧптері хоостыра, «Тиксі тилекейдегі киттер паза дельфиннер кӱні» тӧстелген. Аны таныхтаҷаң кӱн — от айының 23-ҷі кӱні[3][5].

Пу кӱн талайдағы сӱтнең азырапчатханнарның чітчеткеніне паза оларға аңнирға чарадылбинчатханына чонның хайиин айландырча[3].

1986 чылның от айының 23-ҷі кӱнінде пастағызын на «Тиксі тилекейдегі киттер паза дельфиннер кӱні» таныхталған[1].

Палғалыстығ киректер

  • 1987 чылның азығ айының 19-ҷы кӱнінең сығара парыс идер ӱчӱн киттерге аңнирға тохтадылғанына чарыдып, «Талайдағы млекопитающайларны арачылаҷаң тиксі тилекейдегі кӱн» таныхталча. Чыл сай аймах хазналарның экология пірігістері пу кӱнде сӱтнең азырапчатхан аңнарның чітчеткен пір кӧріміне хайығны айландырчалар[4].
  • 2008 чылдаң сығара хандых айының пастағы чечімезінде Австралияда «Киттернің национальнай кӱні» таныхталча[6].
  • Хандых айының 21-ҷі кӱнінде Америкада «Национальнай паза Тиксі тилекейдегі киттер кӱні» таныхталча[6].

Наука пӧгіннері хоостыра киттерге аңниры

Парыс ӱчӱн киттерге аңнирын тохтатхан соонда, Япония санкцияларға кірбес ӱчӱн, чарадыға хозылған, че наука пӧгіннері хоостыра киттерге аңнир правозын артызып алған[7][8]. 2007 чылда 950 китті тударға квота пирілген. Іди полған на кӱнде Японияда ӱсче китті тудып алҷаңнар. Олох чылда Япониядағы киттерге аңнаҷаң «Ниссин-мару» флотилия флагманында ӧрт пол парған, аннаңар «істезіглерге» 508 пас соғылған. Ол кирек соонда, Японияда киттерге хозылчатхан туста аңнирға, ідӧк пӱгір киттерні тударға чӧп пирілген. Наука істезіглері соонда, кит иді Японияның рестораннарында пол парчаң[7][8].

2010 чылның азығ айының 19-ҷы кӱнінде Австралияның премьер-министрі Кевин Радд Японияа киттерге аңнирын тохтадарға сурығ турғысхан, анзы толдырылбаза, Гаагадағы  (орыс) (рус. Чоннар аразындағы уголовнай чарғыда кирек азарынаң хорғытхан[7][9].

Киттерні сохчаң база Хваль-фьорд. Исландия, 1974 чылның хандых айы.

Мероприятиелер

Талайдағы сӱтнең азырапчатханнарның саны хызырылчатханын (киттерге аңниры, талай чуртағҷыларын дельфинарийлерде паза океанариумнарда тутчатханы) чонға читірер пӧгіннең, чыл сай ӧткіннер паза чир-чайаанны хайраллаҷаң пірігістер митинтер паза демонстрациялар иртірчелер[3][4].

Россияда

2021 чылның улуғ хырлас айында Россияда «Киттерге, дельфиннерге паза талай сосхаларына промышленнай паза суғ хазында палыхтирын тохтадары» Законда хол салылған[5].

Пу кӱннеңер аймах СМИ-ларда чарытчалар. Социальнай сетьтерде #КиттерПазаДельфиннерКӱні хештегтіг искіріглер сығарылчалар[3].

«Тиксі тилекейдегі киттер паза дельфиннер кӱнінде» Россияда мындағ мероприятиелер иртірілчелер[10]:

  • Пайрамнығ экология программалары;
  • Хумартхы экспедициялары;
  • Наука-практикалығ конференциялар.

2023 чылда Архангельскте Алтынзархы талай музейі хыринда пайрамнығ программа ирткен. Анда Франц-Иосифтің Чирі архипелагының картазынҷа интерактивнай чорых, викториналар, мастер-класстар паза Михайлушка аттығ ах абанаң хада сомнарға суурынары иртірілген. «Эльдорадо» яхтада Франц-Иосифтің Чирінің архипелагына, Галля олтырыхсар, Тегетхофф мыссар экспедиция ирткен. «Франц-Иосифтің Чирі: Істезіглерге 150 чыл» чоннар аразындағы конференция иртірілген[10].

Франц-Иосифтің Чирі, Архангельск облазының Приморскай аймағы

Алған орын

  1. ↑ 1 2 3 4 Всемирный день китов, РИА Новости (19 Азығ айы 2013). Дата обращения: 23 От айы 2025.
  2. ↑ Key Documents (англ.). web.archive.org. Дата обращения: 23 От айы 2025.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Всемирный день китов и дельфинов – идеи для публикаций в соцсетях от SMMplanner, SMMplanner blog (15 Хосхар айы 2019). Дата обращения: 23 От айы 2025.
  4. ↑ 1 2 3 Всемирный день китов и дельфинов 2025: какого числа, история и традиции праздника. Дата обращения: 23 От айы 2025.
  5. ↑ 1 2 Экосфера. 23 июля — всемирный день китов и дельфинов, Экосфера (23 От айы 2023). Дата обращения: 19 Хандых айы 2025.
  6. ↑ 1 2 23 июля – Всемирный день китов и дельфинов. Дата обращения: 23 От айы 2025.
  7. ↑ 1 2 3 Сегодня - День защиты китов и морских млекопитающих, Харьковские Известия. Дата обращения: 23 От айы 2025.
  8. ↑ 1 2 Япония впервые за 20 лет не смогла выбрать квоту на промысел китов, РИА Новости (1 Кӧрік айы 2007). Дата обращения: 19 Хандых айы 2025.
  9. ↑ Австралия пригрозила Японии международным судом за промысел китов, Lenta.RU. Дата обращения: 23 От айы 2025.
  10. ↑ 1 2 Всемирный День китов и дельфинов отметят в Архангельске. pravdasevera.ru. Дата обращения: 23 От айы 2025.

Ссылкалар

Алған орны - https://kjh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Тиксі_тилекейдегі_киттер_паза_дельфиннер_кӱні&oldid=126634