Тиксі Россиядағы самбо кӱні
| Тиксі Россиядағы самбо кӱні | |
|---|---|
 | |
| Тип | Хазна ӱлӱкӱні |
| Тӧстелген | Россия президенті Владимир Путиннің 2022 чылдағы чахиинаң |
| Таныхталчатхан орны | Россия Федерациязы |
| Кӱні | кічіг хырлас айының 16-ҷы кӱні |
| Таныхталчатханы | кічіг хырлас айының 16-ҷы кӱні |
Тиксі Россиядағы самбо кӱні — Россия Федерациязында 2022 чылдаң сығара чыл сай кічіг хырлас айының 16-ҷы кӱнінең сығара таныхталчатхан спорт ӱлӱкӱні. Ол пірдең пірге харбазығ кӧрімнерінің пірсін — самбоны — тилідіп, кӧп чонны ол кӱреске тартар пӧгіннең иділче. Пу кӧп чон араласчатхан самбоча марығ ла нимес (арға-мӧрійлер паза ӱлӱкӱн чӧрімнері тиксі хазнада иртчелер), ол олғаннарны паза чииттерні спортха тартарға хабасча.
Кічіг хырлас айының 16-ҷы кӱніндегі ӱлӱкӱн Россия президенті Владимир Путиннің чахиинаң 2022 чылның улуғ хырлас айында тӧстелген[1].
«Тиксі Россиядағы самбо кӱні — марығ ӱчӱн турнир ле нимес. Пу прай хазнанаң хада пір ӧмеде тоғын кӧрер оңдай полча. Мероприятие кӧп олғаннарны, саарбахтарны паза улуғларны самбонаң айғазарға тартарға иртірілче. Ӱлӱкӱн федеральнай синде иртче. Аның ӧӧн чидии — Тиксі Россиядағы самбо кӱнін кӧп кізі таныхтапчатханы. Клубтарның кӧп сабазы пу кӱнде иң кічіг самбисттер аразында марығлар иртірчелер. Андағ арға-мӧрійлерде утыр салғаннары чоғыллар, араласханы ӧӧні полча.»
— Сергей Елисеев, Тиксі Россиядағы самбо федерациязының президенті
Ӱлӱкӱннің тархыны паза кибірлері
Самбоның тӧреен кӱніне 1938 чылның кічіг хырлас айының 16-ҷы кӱні саналча. Андада СССР-ның Спорт комитеді 633№ «Олаңай кӱрестің (самбо) тилізінеңер» чахии чарыхха сығарыбысхан паза аны хазнада тиліділчеткен спорт кӧрімнері санына кир салған. Спорт кӧрімі, тізең, хазнада 1923 чылда пол килген[2].
Пастағызын на самбоның ӱлӱкӱнін илбек кӧп чыл пазынаң на иртірерге сағыныбысханнар. 2008 чылның чарыс айының 19-ҷы кӱнінде Москвада Россиядағы самбоның 70 чылына чарыдылған «Самбо пайрамы Хызыл площадьта» тіп спорт ӱлӱкӱні ирткен. Аны Тиксі Россиядағы паза Москвадағы самбо федерациялары иртіргеннер. Ӱлӱкӱнде ветераннар, спортсменнер, тренерлер, регионнардағы самбо федерацияларының кізілері паза аарластығ аалҷылар араласханнар[3].
2008 чылдаң сығара полған на чыл Тиксі Россиядағы самбо федерациязы кічіг хырлас айының пастағы кӱннерінде «Самбо кӱніне» чарыдылған спорт марығларын иртірген.
2015 чылда марығлар Россияның 100 городында ирткеннер. Анда 11 000 азыра чиит спортсмен араласхан. 98 городтың арға-мӧрійлерінде регион телеканаллары, СМИ паза интернет-изданиелер кізілері тоғынғаннар. Ол чылда Тиксі Россиядағы самбо кӱні наа оңдайнаң ирткен: марығ араласчыларына «ГТО-ны тудыбызарға тимдезің ме?» сынағны иртібізерге киректелген. Анда «Істенерге паза арачылирға тимдезім» ВФСК-на кирілген посты арачылаҷаң приёмнарны паза элементтерні идібізерге кирек полған. Ідӧк Россия Федерациязының піріктірілген субъекттерінің аразында ӧме марығлары ирткеннер.
2016 чылда марығларны иртірген пірігістер ӧнетін сыйых атрибутиказын паза сувенирлерні тимнеп салғаннар. Пу чылда пастағызын на Тиксі Россиядағы самбо кӱнінде Донецк Чон Республиказының піріктірілген ӧмезі араласхан.
2017 чылда «Самбо кӱні» «Самбо-70» Спорт паза ӱгредіг кінінде ирткен. Арға-мӧрійде Россия Федерациязының прай федеральнай округтарынаң сыххан 16 ӧменің 200 чиит спортсмені араласхан. Пайрамни азылған чардығының темалары санында хан тигір полған. Аарластығ аалҷы полыбысхан Россия Федерациязының Матыры, лётчик-хантигірҷі Фёдор Юрчихин. Ол Тиксі Россиядағы паза Европадағы самбо федерациязының президенті Сергей Елисеевке хан тигірде полған флагты читірген.
2018 чыл самбоның пайрамнығ чылы пол парған, ағаа 80 чыл толған. Пу кӱнде марығлар паза пайрам чардығы пір саңай Россияның 150 азыра городында ирткен. Пайрам хоостыра Лужникидегі Сабланыс аллеязында национальнай самбо тӧстегҷілері Анатолий Харлампиевке, Василий Ощепковха паза Виктор Спиридоновха хумартхы тас тӧзі салылған. Пу кӱнде Россия Президенті Владимир Путин «Россия Федерациязында самбо тилізіне хабазардаңар паза аны тилідерінеңер» чахығда хол салған.
2020 чылның улуғ хырлас айының 18-ҷі кӱнінде Москвада Лужники комплекстің спорт сабланызы аллеязында самбо тӧстегҷілеріне турғызылған хумартхы тас пайрамни азылған. Хумартхы тас холанаң паза гранитнең пӱдірілген. Аны Россияның чон хоосчызы Салават Щербаковтың устаанда скульпторлар ӧмезі тимнеен. Скульптурада «мельница» тастасты итчеткен кӱресчілернің фигуразы чайалған. Олар ордибанаң хурчалған чарым сферада хабысчалар. Орбитада «Самбо — утарға наука» девиз пазылых. Хумартхы тасты пайрамни асханында Россиядағы чаа-тархын пірігізінің кнезі Владимир Мединский, Тиксі Россиядағы самбо федерациязының попечительлер чӧбінің кнезі Рашид Нургалиев, Россияның спорт министрі Олег Матыцин, Москва мэрі Сергей Собянин араласханнар. Пу кӱнде кибірли спорт марығлары ирткеннер[4].
2022 чылның азығ айының 22-ҷі кӱнінде «Лужники» ӧргенің Спорт сабланызы аллеязында Самбо тӧстегҷілеріне чарыдылған стела пайрамни азылған. Ол Самбо хумартхы тазының нинҷе-де метр оортах турча.
2022 чылның улуғ хырлас айының 19-ҷы кӱнінде Россия Президенті Владимир Путиннің чахиинаң, ӱлӱкӱнге Тиксі Россия сині пирілген.
2023 чылда самбоның 85 чылы таныхталған. 2023 чылның кічіг хырлас айының 15 — 17 кӱннерінде Россияның 100 городында марығлар ирткеннер. Пайрамның ӧӧн чардығы «Время побеждать» форум полыбысхан. Анда самбоҷа Россияның піріктірілген ӧмезінің флагы, самбисттің кодекзі алылған. Кічіг хырлас айының 16-ҷы кӱнінде самбоның 85 чылына пайрамни марканың гашениезі иділген. Марка Россиядағы «Спорт кӧрімнері» серия хоостыра почтада тузаланысха кирілген. Пастағы гашениені идер марканаң пасха, ідӧк тоғыс маркалығ блокты алып аларға чарир. Почта маркызының сығарызына хоза пастағы кӱннің конверттері чарыхха сығарылғаннар, ідӧк Москвада паза Санкт-Петербургта ӧнетін гашение итчең штемпельлер паза картмаксимум иділгеннер.
2023 чылның кічіг хырлас айының 16-ҷы кӱнінде Россия Федерациязының Хорғыс чох поларынҷа Чӧбі хачызының пастағы орынҷызы, Тиксі Россиядағы самбо федерациязының попечительлер чӧбінің кнезі Рашид Нургалиев пайрамни Тиксі Россиядағы самбо федерациязының президенті Сергей Елисеевке «Лужникидегі» Чоннар аразындағы самбо паза бокс кінінде чалама читірген[5].
2024 чылда Тиксі Россиядағы самбо кӱніне чарыдылған «Самбо прайзына» Тиксі Россиядағы фестиваль ирткен. Ол ӱгредіг пірігістерінде 2024 чылның кічіг хырлас айының 11-17 кӱннерінде ирткен. Аның программазында самбоҷа марығлар, спорт чарызы, ГТО-ны тудары, тренировкалар полғаннар. Спорт ӱлӱкӱнінде ӱгредіг пірігістері, Тиксі Россиядағы «Самбо в ВУЗы» паза «Самбо в Профы» проекттерге кірчеткен «Zа самбо» проект кізілері араласханнар. Спорт пайрамында араласханнар:
- ӱгредіг пірігістерінің 7-18 частығ ӱгренҷілері;
- «профессиональнай ӱгредігнің студенттері» —15-18 частығлар;
- «ВУЗтар студенттері» категория — пӧзік паза профессиональнай ӱгредіг пірігістерінде ӱгренчеткен 18-25 частығлар;
- «специалисттер»: устағ-пастағ тоғынҷылары, физическай культура ӱгретчілері (преподавательлері), хоза ӱгредіг ӱгретчілері паза ӱгредіг пірігістерінің тренер-чарғыҷылары — частары санға алылбаан[6].
Кибір хоостыра «Тиксі Россиядағы самбо кӱні — 2024» марығның халғанҷы чардығы Москвада ирткен. Анда Россияның 15 регионының 12-14 частығ саарбахтары араласханнар[7].
2024 чылның кічіг хырлас айының 19-ҷы кӱнінде Сочи городта Тиксі Россиядағы самбо кӱніне чарыдылған сӧбіре паза спорт «Самбониадазы» ирткен. Аның ӧӧн пӧгіні хазии уйан олғаннарны чон аразында поларға кӧніктірері, оларға физическай реабилитациянаң иртерге полызары полған. Анда Адаптивнай Самбо кіннің олғаннарынаң пасха, ідӧк Сочидегі самбо федерациязының спортсменнері араласханнар. Кибірли полған на араласчы чиңісчі полыбысхан, медальнаң паза аарластығ пічікнең сыйыхтатхан[8].
Мероприятиелер
Пу кӱнде кибірли самбоҷа марығлар иртчелер. Олар пайрамни азылчатхан туста спорт школаларының кічіг ӱгренҷілері хынған спорт кӧріміне присяга пирчелер.
Чапсых танығлар
Пічікке кирілген — Посты тиріг чох арачылаҷаң пастағы секция 1923 чылда Москвада азылған, че пу спорт кӧрімі пічікке кирілген 15 чыл пазынаң 1938 чылда.
Пастағызын таныхталған — Тиксі Россиядағы самбо кӱнін пастағызын пу спорт кӧріміне 70 чыл пол парғанда, 2008 чылда, таныхтааннар. Москвада чарыс айының 19-ҷы кӱнінде «Самбо пайрамы Хызыл площадьта» тіп концерт-спорт ӱлӱкӱні ирткен.
Самбоның Россиядағы статузы — 2003 чылда Госкомспорт самбоны Россияның национальнай паза кирек спорт кӧрімі чіли санап сыххан.
Самбо тӧстегҷілерінің хумартхы тазы — 2018 чылда самбоның 80 чылына Лужникидегі Сабланыс аллеязында пу спорт кӧрімінің тӧстегҷілеріне хумартхы тастың тӧзі салылған. Ол 2020 чылның улуғ хырлас айының 18-ҷі кӱнінде азылған.
Самбо — олимп спорт кӧрімі — 2021 чылда Чоннар аразындағы олимп комитеді самбоны олимп спорт кӧрімі чіли санап сыххан. Олимпиада программазына самбо ам даа кирілгелек.
Нинҷе частығда пу спорт кӧрімінең айғазарға чарир? — Самбоҷа спорт школаларына олғаннарны 10 частығдаң сығара алчалар. Пірее секциялар сала кічіг спортсменнерні алчалар. Оларның чазы хоостыра тимнелген программа чоғыл, аннаңар тренерлер кічіг олғаннарны тиксі саринаң тимнепчелер паза аразында самбо чардыхтарын хозыбысчалар[9].
Алған орын
- ↑ Указ президента Российской Федерации "О Дне самбо" №924. www.publication.pravo.gov.ru. Дата обращения: 19 Улуғ хырлас айы 2022.
- ↑ Путин ввел в России День самбо. www.sportrbc.ru. Дата обращения: 19 Улуғ хырлас айы 2022.
- ↑ Всероссийская федерация самбо. www.sambo.ru.
- ↑ В Москве открыли мемориал основоположникам самбо. www.iz.ru. Дата обращения: 18 Кічіг хырлас айы 2020.
- ↑ "Время побеждать". Русскому национальному единоборству самбо - 85 лет. www.tass.ru. Дата обращения: 16 Кічіг хырлас айы 2023.
- ↑ Всероссийский фестиваль «САМБО ДЛЯ ВСЕХ», посвященный Всероссийскому дню самбо. www.sportobr.ru.
- ↑ Финал турнира "Всероссийский день самбо – 2024" состоялся в Москве. www.m24.ru. Дата обращения: 20 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ В городе Сочи прошла праздничная семейно-спортивная «Самбониада», приуроченная к празднованию Всероссийского дня самбо! www.sambo.ru. Дата обращения: 19 Кічіг хырлас айы 2024.
- ↑ Всероссийский день самбо в 2024 году: история и традиции праздника. www.kp.ru.
Ссылкалар
- Всероссийская федерация самбо Официальный сайт.