Аарлас ордені (Россия)
| Аарлас ордені | |||
|---|---|---|---|
|
|
|||
| II степень | |||
| III степень | |||
| Хазна |
|
||
| Тип | Орден | ||
| Кем сыйыхтатча |
Россия Федерациязының кізілеріне пасха хан чирі кізілеріне |
||
| Сыйыхтир сылтағ | = профессияда пӧзік чидіглерге читкен ӱчӱн | ||
| Статус | пирілче | ||
| Статистика | |||
| Параметрлер | материал — кӱмӱс | ||
| Тӧстелген кӱні | 1994 чыл | ||
| Сыйыхтас саны | 23000 азыра | ||
| Теес | |||
| Улуғ сыйых |
«Культурадағы паза искусстводағы киректер ӱчӱн» орден (2021 чылның орғах айының 9-ҷы кӱнінең сығара) Пирогов ордені (2020 чылның хандых айының 19-ҷы кӱнінең сығара 2021 чылның орғах айының 9-ҷы кӱніне теере) «Талайдағы киректер ӱчӱн» орден (2020 чылның хандых айының 19-ҷы кӱніне теере) |
||
| Кічіг сыйых |
Ынархас ордені (2011 чылдаң сығара паза 2012 чылның хосхар айының 12-ҷі кӱнінең сығара) «Іҷе-паба сабланызы» (2011 чылның улуғ хырлас айының 16-ҷы кӱнінең сығара 2012 чылның хосхар айының 12-ҷі кӱніне теере) |
||
Аарлас ордені (орыс. О́рден Почёта) — хазна статустығ тиксі гражданскай иң пӧзік сыйыхтарының кӧрімнерінің пірсі[1]. Ол хазна кізілеріне, чаа-имнег кирее, ӱгредіг учреждениелеріне халыхта паза хазнада улуғ чидіглерге читкен ӱчӱн пирілче. Орденнең пасха хазна сыйыхтарына турысхан Россия чуртағҷылары сыйыхтатчалар[2][3].
Пастағызын на ағаа тӧӧй орден Советскай Социалистическай Республикалар Союзының Ӧӧн толдырығ комитедінің Чарадиинаң 1988 чылда Аарлас Тании орнына тӧстелген[4]. 1994 чылның кӧрік айының 2-ҷі кӱнінде Россия Федерациязының Президентінің 442 № Чахии хоостыра Россияда совет орденіне тӧӧй Аарлас ордені тӧстелген[5].
Аарлас орденнің статузы
Россия Федерациязы Президентінің 2010 чылның ӱртӱн айының 7-ҷі кӱнінде (тӱз. 2023 чылның ӱртӱн айының 9-ҷы кӱнінде) сыххан 1099 № чахии хоостыра Аарлас орденінің статуды (латин тілінең statuo — чарадығ аларға) кирілген[2].
Пічік хоостыра, Аарлас орденінең Россия чуртағчылары, пасха хан чирі кізілері, чаа-имнег кирее паза ӱгредіг учреждениелері сыйыхтатчалар[2]:
- улуғ маңнаныс ӱчӱн, промышленностьтағы, пӱдіріг киреендегі, энергетикадағы, аал хонииндағы паза пасха киректердегі алынҷа производство чидіглері ӱчӱн, хайзылары Россия регионнарының тиліс синін кӧдірібіскеннер
- наука-істезіг тоғызындағы чидіглер ӱчӱн, хайзылары Россия Федерациязының хайзы наука отрасльларында кӧріндіре артығына ағылчалар
- чир-суубыстағы ӱгредіг системазының тилізіне улуғ хозым иткен ӱчӱн, хайзы Россиядағы ӱгредігнің качествозын, тимненіс системазын паза специалисттерні хатап тимнирін чахсыландырарға, ідӧк хырығ озаринда чир-суубыстағы пӧзік ӱгредіг заведениелерінің чоннар аразындағы синін кӧдірерге кӧріл парған
- Чир-суубыстың культуразының, искусствозының, тархынының тилізіндегі чидіглер ӱчӱн, хайзылары тӧреен чир-сууна хынызын, Россиядағы чииттернің культура-гуманитарий тилізін ӧскірерге полысханнар
- пӧзік чидіглер спортын, ідӧк олғаннар паза чииттер спортын сабландырарында паза тилідерінде хозым иткен ӱчӱн, хайзылары Россия Федерациязына хайзы спорт кӧрімнерінде тилекей синінде пастағҷылар санында поларға хабасханнар[6].
Россия Президентінің 2019 чылның сілкер айының 6-ҷы кӱнінде сыххан 208 № Чахии хоостыра, чир-суубыстың хазых хайраллир системазының алғым тилізі ӱчӱн Аарлас орденінең хазнаның имнег организацияларын сыйыхтирға чарир[6][3].
Россия Президентінің 2019 чылның хосхар айының 21-ҷі кӱнінде сыххан 293 № Чахии хоостыра, чир-чайаандағы паза техногеннай сағыбаан киректерде Россия чуртағҷыларын арачылирында, ӧрттең хорғыс чох поларында чидіге читкен ӱчӱн, Аарлас орденінең Россияның МЧС-ның аймах частьтары паза пӧліктері, Россия Федерациязының ӧртең тоғыр службазының подразделениелері сыйыхтатчалар[6][3].
Орденні ал чӧрер оңдайы
Хазна сыйии — Аарлас ордені кӧксінің сол саринда хазаларға кирек. Россия Федерациязының пасха орденнері пар полза, «Талайдағы киректер ӱчӱн» орден танииның соонда поларға кирек[7][6]. Кӱннің сай ал чӧрілчетсе, Аарлас орденінің хобырылғанын кизерге чарадылча, ол «Талайдағы киректер ӱчӱн» орденнің копиязы (миниатюразы) соонаң хаптырылча[8].
Аарлас ордені форманың планказына кизілчетсе, пу иң пӧзік сыйых «Талайдағы киректер ӱчӱн» орденнің лента соонда хазалча. Олаңай кип-азахта кизілчетсе, розеткаа тӧӧй орденнің лентазы кӧксінің сол саринда хазалча[6][3].
Аарлас орденінің тастындағы кӧрімі
Аарлас ордені — тегілек медальоннығ сигіс пулуңнығ кірес. Анда Россия Федерациязының хазна гербінең лавровай венок хоосталых. Орден кӱмӱснең паза эмальнаң иділген. Аның диаметрі 42 мм. Аарлас орденінің арған саринда идентификация номері пазылған[9].
Ӧнетін кӧлечке паза тизігі полызиинаң орден пис пулуңнығ колодканаң піріктірілче. Ол чалбаа 24 мм ах чоллығ кӧк торғы лентанаң тартылых[9].
Правилолар хоостыра, Аарлас орденінің миниатюразы (хобырылғаны) колодкада ал чӧрілче. Кірес аразы 15,4 мм читче. Колодка пӧзии — 19,2 мм, ӱстӱндегі сариның узуны 10 мм читче, хыриларындағы сариның узуны — 16 мм. Аарлас орденінің лентазы формада ал чӧрілчетсе, планка пӧзии 8 мм поларга кирек, лента чалбаа — 24 мм[6][9].
Аарлас орденінің кавалерлері
Россия Федерациязында пастағы Аарлас орден кавалерлері 1994 чылдағы XVII хысхы Олимп ойыннарының спортсменнері паза тренерлері полыбысханнар[10].
Кӱскӱде 1996 чылда Чечня Республикадағы инфраструктураны хатап табырах пӱдірген ӱчӱн, Аарлас орденіне 20 азыра чаа пӱдірігҷізі паза инженері турысхан[8].
Анын алнында, 1995 чылда, Нефтегорсктағы чир тітіреені соондағы саайларны чох иткен ӱчӱн, пу пӧзік хазна сыйиина тілег-арачыланыс операциязын апарған МЧС-ның прай отряды турысхан[11][8].
1996 чылда хосхар айында амғы театр искусствозына хозым иткен ӱчӱн, чииттерні эстетика саринаң ӧскірчеткен ӱчӱн Аарлас орденінең Москвадағы «Современник» театр сыйыхтатхан[12].
1996 чылда Прибалтика хазналарының таможня хырығларын пӱдірген ӱчӱн Аарлас орденіне Санкт-Петербургтың мэрінің пастағы орынҷызы Владимир Путин турысхан[13].
2003 чылда музыка искусствозының тилізіне хозым иткен ӱчӱн Аарлас орденінең СССР-ның чон артизі, композитор Муслим Магомаев сыйыхтатхан[14]. Ікі хати (2010 паза 2014 чч.) пӧзік спорт чидіглері ӱчӱн Аарлас орденіне саблығ Россия фигуризі Евгений Плющенко турысхан[15].
2023 чылда Россия Федерациязының Президенті Владимир Путин Аарлас орденінең Дамба Аюшеевті; Луганск Чон Республиказының хазна ӱлгӱзінің законнар пирҷең органының кізізі Ольга Басты; «Объединённая двигателестроительная корпорация» АО-ның токарьы Николай Савельевті сыйыхтаан[16].
Алған орын
- ↑ Указ Президента РФ № 1099 от 7 сентября 2010 года. Министерство науки и высшего образования Российской Федерации (7 Ӱртӱн айы 2020). Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ 1 2 3 Указ Президента Российской Федерации от 07.09.2010 г. № 1099 О мерах по совершенствованию государственной наградной системы Российской Федерации. Kremlin.ru (9 От айы 2010). Дата обращения: 2023-0914.
- ↑ 1 2 3 4 Указ Президента Российской Федерации от 19.11.2021 № 665 "О некоторых мерах по совершенствованию государственной наградной системы Российской Федерации". pravo.gov.ru (20 Кічіг хырлас айы 2021). Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ Постановлением ЦИК СССР учреждён Орден «Знак Почёта». Президентская библиотека им. Б. Н. Ельцина. Дата обращения: 2023-0914.
- ↑ Орден Почета. kremlin.ru. Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Статут ордена Почета. КонсультантПлюс (12 Ӱртӱн айы 2021). Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ Рекомендации по ношению государственных наград и ведомственных знаков. МВД России. Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ 1 2 3 Орден Почета. Награды России. Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ 1 2 3 Орден Почета. Государственные награды Российской Федерации. Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ Макеева И. 25 лет назад было утверждено Положение о государственных наградах Российской Федерации. Парламентская газета (3 Азығ айы 2019). Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ Катастрофическое землетрясение в поселке Нефтегорск. ВДПО. Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 15.04.1996 г. № 555 О награждении орденом Почета Московского театра «Современник». Kremlin.ru (15 Хосхар айы 1996). Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ Орден Почета. Коммерсант (3 Кӧрік айы 2014). Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ Владимир Путин подписал указ о награждении орденом Почета Муслима Магомаева. РИА Новости (17 Орғах айы 2002). Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ Евгений Плющенко получил орден Почета. Вести.ru (12 Кӧрік айы 2010). Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
- ↑ Награждённые государственными наградами Российской Федерации. Kremlin.ru (23 Сілкер айы 2023). Дата обращения: 14 Ӱртӱн айы 2023.
Литература
- Щеголев К.А. Современные награды России. Традиции и преемственность. — М.: Вече, 2009. — С. 286—293. — (История наград). — ISBN 978-5-9533-3696-3.
- Кушер Ю. Л. Государственные символы и награды Российской Федерации. — М.: Книжная палата, 1999. — 271 с. — ISBN 978-5-7000-0476-3.
- Музалевский М. В. Ордена и медали Российской Федерации. — М.: Кавалеръ, 2005. — 298 с. — (Библиотека журнала «Кавалер»). — ISBN 5-00-000198-2.