Щелкунчик (мультфильм, 1973)

Щелкунчик
мультфильм кизегі
Мультфильм тибі	хоосталған
Жанр	нымах
Режиссёр	Борис Степанцев
Тӧстенче	Э. Т. А. Гофман
Автор сценария	Борис Степанцев Борис Ларин
Художник-постановщик	Савченко, Анатолий Михайлович[d]
Композитор	Пётр Чайковский
Мультипликаторы	Юрий Бутырин Марина Восканьянц Виктор Лихачёв Марина Рогова Ольга Орлова Николай Фёдоров Елена Малашенкова Игорь Подгорский Олег Комаров Анатолий Абаренов Иосиф Куроян Лев Рябинин Юрий Кузюрин
Оператор	Михаил Друян
Звукооператор	Борис Фильчиков
Студия	«Союзмультфильм»
Хазна	СССР
Тіл	орыс тiлi[d]
Узуны	27 пағат 6 сек.
Пастағы кӧзідіг	1 январьда 1973
IMDb	ID 0928068
BCdb	подробнее
Аниматор.ру	ID 2635
AllMovie	ID v278683

«Щелкунчик» — совет музыка хоосталған мультипликация фильмі. Аны 1973 чылда режиссёр Борис Степанцев Эрнст Теодор Амадей Гофманның «Щелкунчик паза Кӱскелер корольы» нымағына (1816) паза андағох аттығ (1892) Пётр Чайковскийнің тоғызына тӧстеніп суурған. Мультфильмде нинҷе-нинҷе чардыхти суурылған нимелер паза эффекттер тузаланылғаннар, оларны паза пірдеезі совет мультипликациязында хатап полбаан.

Полта

Мультфильмдегі киректер XIX чӱс чылда полчалар. Пай туразар наа чыл сыбызына пай сӧібрелернің олғаннары чыылысчалар. Оларның пайрамнапчатханын хызыҷах-сӱмекчі кӧрче. Ӱлӱкӱн соонаң залны арығлапчатхан туста ол сыбырғанаң хада теелбектен сыхча, анаң тастал парған щелкунчикті кӧр салча. Ол ойнаҷахнаң хузухты чарғаннар, сала оот салбааннар. Ол Щелкунчикке ачын парча, анзы, тізең, тіріліп, ӧӧн матырға позының алнындағы чуртазын чоохтап сыхча.

Хаҷан -да Щелкунчик пір королевствоның принзі полған. Аның пастағы тӧреен кӱніне чарыдып, король аалҷыларны хығырған. Принцке кӧп ойнаҷахтар сыйлап пиргеннер. Кинетін чир тӱбінең ӱс пастығ кӱскелер корлевазы ӱзӧк пастығ оолғынаң хада сых килген. Аны хығырбаанына тарығып, король сӧбірезіне сыйых ит пирген. Ол конфетаның хуруғ чазыны полған. Аның оолғы, тізең, кічіг принцтің ойнаҷахтарын кимір салған.

Сағыбаан аалҷыларны пір дее сӱр полбиныбысханда, король кӱскелер королевазын чох идібіскен, че ӧлімі чидер алнында, анзы чабал сыбырағ ит салған: принц Щелкунчикке айлан парған, королевствозы паза аның кізілері соохха тооп парғаннар. Іҷезінің короназын хада алып, хыймырабинчатхан принц-щелкунчикті ам даа тоғазарынаң хорғыдып, Кӱскелер оолғы тис парыбысхан.

Чооғын тоо салғанда, Щелкунчик ибде кӱскулер армиязы пол килгенің сизін салча. Анынаң Кӱскелер корольы устапча. Ол чох иділген королеваның ӧс парған оолғы полча, Щелкунчикті чох идерге сағыстығ ол. Аның солдаттары хызыҷахтаң Щелкунчикті пылазып полбинчалар. Андада Кӱскелер корольы аны ойнаҷах синіне айландырып, сӱріге апарыбысча. Щелкунчик, сыбы ойнаҷахтарынаң войсконы чыып алып, кӱскелер армиязына чаадаң кіріп, хызыҷахты позыдып алча, че позы Кӱскелер корольының холына пол парча.

Хызыҷах Кӱскелер корольынзар ағас ӧдігінең тастабысча, анзы пазындағы коронаа тееп, аны одыбысча. Сах андох Кӱскелер корольы хайхастығ кӱзін чідір салча паза чарыл парча. Король чарыл парған соондағы чыстығ ысты тартынған кӱскелер чааҷылары, апсырып, ідӧк чарыл сыхчалар. Хызыҷахтың ағас ӧдігі алтынға айлан парча. Щелкунчик аны холға алча, аның тасты чарыл сыхча, ол сын омазын айландырыл алча, чиит сіліг принц пол парча. Маймаан кизіп, хызыҷах принцессаа айлан парча, олар хайхастығ чорыхха королевствозар чӧрібісчелер. Олар андар читкенде, анзы, тіріліп, ӧңнен сыхча.

Халғанҷы кизектерде сыбылығ хуруғ зал кӧзіділче. Аның полында хызыҷахтың тастал парған ағас ӧдіктері паза Щелкунчиктің ағас тастының халған нимезі чат халчалар. Анзы хайхастығ ниме сынап пол парғанын таныхтапча.

Тӧстегҷілер

сценарий авторлары	Борис Ларин, Борис Степанцев
режиссёр	Борис Степанцев
хоосчы-постановщиктер	Анатолий Савченко, Николай Ерыкалов
оператор	Михаил Друян
комбинированнай съёмкалар	Ян Топпер
звукооператор	Борис Фильчиков
фильмде ойнапча музыка	Пётр Чайковскийнің
монтажёр	Изабелла Герасимова
Хоосчы-мультипликаторлар	Юрий Бутырин, Марина Восканьянц, Виктор Лихачёв, Марина Рогова, Ольга Орлова, Николай Фёдоров, Елена Малашенкова, Игорь Подгорский, Олег Комаров, Анатолий Абаренов, Иосиф Куроян, Лев Рябинин, Юрий Кузюрин
Хоосчылар	Ирина Светлица, Валентина Харитонова
Ассистенттер	Зоя Кредушинская, Борис Садовников, Вера Кудрявцева
редактор	Раиса Фричинская
картина директоры	Любовь Бутырина

Сыйыхтар

• 1974 — Тиксі Союзтағы VII кинофестиваль, Баку — чапсых хоос кӧрізі ӱчӱн сыйых;
• 1974 — Хихондағы олғаннар паза чииттер фильмнерінің МФ-зы, (Испания) — Пастағы сыйых «Пелайя дель оро»

Музыка

Мультфильм Пётр Чайковскийнің андағох аттығ чайаачы тоғызының экранизациязы даа полза, аның кӧглер чолында Чайковскийнің пасха балеттерге пазылған кизектері парлар. Оларның санына «Русский танец» (сценада сыбырғанаң хада теелбек салғаны), «Лебединое озеро]]» балеттегі «Ротбарт темазы», ідӧк увертюра паза «Спящая красавица» тоғыстағы «чабал Карабос феяның темазы» кірчелер.

Кинденең пасхалалчатханы

Мультфильмнің полтазы Э.Т.А. Гофманның нымағынаң паза Пётр Чайковскийнің балет либреттозынаң пасхалалча. Іди, анда ӧӧн матыр алыстырылған, иб ээлері чоғыллар, социальнай синде пір тиң нимес полчатханы таныхтал парған:

• Мында улуғлар кӧзіділбееннер (Король, Королева паза хоныхтағылар санға алылбинчалар), принцесса Пирлипат паза Дроссельмейерлер, ідӧк орех Кракатук чоғыллар. Ідӧк ӱлӱкӱн алнындағы киректер кӧзіділбеен.
• Балеттің ӧӧн матырының ады пар. Ол Маша (алай Клара) полча. Мультфильмде ады адалбинча.
• Мультфильме кічіг дворец торт полған, киндеде, тізең, тоғындырылчатхан ойнаҷах.
• Фильмде Кӱскелер королевазы апсырған соонда чарыл парча, аның хузуруғы принцті Щелкунчикке айландырыбысча. Киндеде ол чоо пазылған паза Дроссельмейернің кічиин, ызырыбызып, сыбырап салған.
• Киндедең пасха ӧӧн матыр фильмде палығлатпинча.
• Чаалазығда ӧӧн матырның кӧклӧлері араласпинчалар.
• Фильмде Кӱскелер корольы ӱс пастығ паза пір короналығ, киндеде, тізең, читі пастың, олох син короналығ полған.
• Мультфильмде Кӱскелер корольының армиязы Нваполеонның войсколарына тӧӧй, Кӱскелер корольы даа позы сала француз императорына тӧӧй.
• Мультфильмде Щелкунчик принц полча (балетте чіли), киндеде ол — Дроссельмейернің кічии.

Видео

1990 чылларда мультфильм видеокассеталарда иң чахсы совет мультфильмнерінің чыындыларында аймах студияларда чарых кӧрген, ӧӧнінде 1990 чылларның ортызында Studio PRO Video паза «Союз» видеостудияда сығарылған.

2000 чылларда мультфильм DVD-дисктерде «Хынған мультфильмнернің алтын чыындызы» сығарызының пірсінде чарыхха сығарылған.

Алған орын

Ссылкалар

• Щелкунчик — герой недетских сказок Влада Гриневски Статья на сайте Наш фильм.ру
• Асенин С. В. Пути советской мультипликации «Мир мультфильма» 3d-master.org