Тиксі тилекейдегі сарығ ағырығдаң тоғыр кӱресчең кӱн

Тиксі тилекейдегі сарығ ағырығдаң тоғыр кӱресчең кӱн
Тип	Хазых хайраллиры
Закон хоостыра	World Tuberculosis Day
Тузазы	чон аразында вирус гепатиттерінеңер искіріглерні ӧскірері паза тиксі тилекейде оларны имнеҷең оңдайларны паза профилактиканы тыыдары
Тӧстелген	2010 чыл
Тӧстегҷі	Тиксі тилекейдегі хазых хайраллаҷаң пірігіс
Кӱні	от айының 28-ҷі кӱні
Таныхталчатханы	имнег істезіглері, семинарлар, кӧзідіглер
Палғалыстығ	Нобель сыйииның лауреады, B гепатит вирузын асхан профессор Барух Бламбергтің тӧреен кӱніне чарыдылған.
Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Тиксі тилекейдегі сарығ ағырығдаң тоғыр кӱресчең кӱн (англ. World Hepatitis Day) — вирус сарығ ағырығның аймах формаларынаңар, оларның профилактиказынаңар, ағырығны ілезіне сығарарынаңар паза имнирінеңер пілчеткен чон санын ӧскірерге чарыдылған чоннар аразындағы кӱн, чыл сай таныхталча. Чӧрім Чоннар аразындағы сарығ ағырығдаң тоғыр кӱресчең альянстың устаанда иртірілче. Аның ӧӧн пӧгіні чон аразында вирус гепатиттерінеңер искіріглерні ӧскірері паза тиксі тилекейде оларны имнеҷең оңдайларны паза профилактиканы тыыдары полча. Ол ВОЗ-тың ағырыға чарыдылған тӧрт кӱннің пірсі полча, ідӧк Тиксі тилекейдегі кöксöдең тоғыр кӱресчең кӱн (кӧрік айының 24-ҷі кӱні), Тиксі тилекейдегі туданнаң (маляриядаң) тоғыр кӱресчең кӱн (хосхар айының 22-ҷі кӱні) паза Тиксі тилекейдегі СПИД ағырығдаң тоғыр кӱресчең кӱн (улуғ хырлас айының 1-ғы кӱні) парлар.

Ӱлӱкӱннің тархыны паза пӧгіннері

Пастап 2008 чылда пациенттер пірігістерінің пастаанаң иртірілген паза сілкер айының 19-ҷы кӱнінде таныхталған. 2010 чылда ВОЗ пу кӱнні ООН-ның хазых кӱннер изерізіне кир салған. 2011 чылда ӱлӱкӱнні таныхтаҷаң кӱн от айының 28-ҷі кӱніне алыстырылған. Ол 1965 чылда сарығ ағырығның вирузын асхан ӱчӱн Нобель сыйиин алған, 2011 чылда ӱреен Барух Бламбергтің тӧреен кӱніне чарыдылған.

Ӱлӱкӱнде иртірілчеткен чӧрімнернің ӧӧн пӧгіннері

• сарығ ағырығның вирустарының (A, B, C, D, E) чухчатханынаңар искірері;
• Вакцинациядаңар искіріглерні тарадары (уламох A паза B сарығ ағырығдаңар);
• Сыныхтағлар иртерге хығырары, ағырчатхан кізілернің кӧп сабазы ағырчатханнарынаңар пілбинчелер;
• Сарығ ағырығнаң ирееленчеткен кізілерге хыртыстаныстаң тоғыр кӱрезері;
• Ағырың профилактиказын апарары.

Ӱлӱкӱннің девизтері

2008 чылда пастағы девиз полған «Мин 12-ҷі?» («Am I number 12?»), ол ағырығның удаа учурапчатханын таныхтаан — анынаң ирееленче Чир ӱстӱнің полған на 12-ҷі чуртағҷызы. Аннаң пасха, ол девизнең сарығ ағырығдаң кӱрезерін алынҷа оңдайларға чарчатхан хазналар правительстволарына «12 кирексініс» («12 asks») искірілген.

2010 паза 2011 чылларда лозунг полған: «Пу гепатит» («This is hepatitis»).

2012 чылда девиз мындағ полған: «Пу сарығ ағырығ… Сірер сағынчатханынаң ол уламох чағын» («This is hepatitis… it’s closer than you think»). Пу сӧстер ағырыңнаң полғаны даа чухтырып алар ондайлығ, пасхазына ла теелче тіп санабасха кӧӧктірче.

2013 чылда «Пу сарығ ағырығ… Аннаңар піліңер. Анынаң хайралланыңар» («This is hepatitis… Know it. Confront it.») девиз тузаланылған, ол ағырығдаңар кӧп арах пілерге, сыныхтанарға, ағырчатса, сағамох имненерге кӧӧктірче.

Статистика

В гепатиттің тарадылчатханы

Тилекейде сарығ ағырығ вирузын ал чӧрчеткен прай 500 миллион кізі саналча. Ол планетаның полған на 12-ҷі чуртағҷызы. ВИЧ-таң паза онкология ағырығларының прай кӧрімнерінең ирееленчеткеннерні хада алза, ол 12 хати кӧп:

• 350 миллион кізі B гепатит хаптырған.
• 170 миллион кізі C гепатит хаптырған.
• 1,4 миллион кізі А гепатит хаптырған.

Чыл сай сарығ ағырығдаң миллион азыра кізі ӱреп парча. Ол ВИЧ паза онкология ағырығларынаң асча. Тӧреміл сарығ ағырығнаң имненмезе, 15-30 чыл пазынаң паар циррозына паза паарның чабал ағыриина ағылар даа оңдайлығ.

Алған орын