Россияның чоннарының тіллер кӱні
| Россияның чоннарының тіллер кӱні | |
|---|---|
| | |
| Тип | Хумархы кӱн[1] |
| Закон хоостыра | Россияның чоннарының тіллер кӱні[2] |
| Тузазы | Россияның чоннарының тіллерін паза культура ис-пайын хайраллиры, тилідері, оларға хабазары, нациялар аразында пір чӧптіг тудынарын пиктирі[3] |
| Тӧстелген | Владимир Путиннің чӧбінең 2025 чылның хандых айының 5-ҷі кӱнінде[4]. Кибелісчі Расул Гамзатовтың тӧреен кӱніне чарыдылча[1] |
| Тӧстегҷі | Владимир Путин[1] |
| Таныхталчатхан орны | Россия |
| Кӱні | ӱртӱн айының 8-ҷі кӱні[1] |
| Таныхталчатханы | Ӱгредіг паза культура учреждениелеріндегі мероприятиелер[5] |
| Кибiрлер | Расул Гамзатовха чарыдылған марығларны, кӧзідіглерні иртірері[6] |
| Палғалыстығ | Чоннар аразындағы тӧреен тіл кӱні |
Россияның чоннарының тіллер кӱні (орыс. День языков народов России) — Россиядағы танығлығ кӱн, аны Россия Федерациязының президенті Владимир Путин 2025 чылның хандых айының 5-ҷі кӱнінде Орыс паза Россияның чоннарының тіллеріне хабазарынҷа хазна политиказынаң айғасчатхан совет чыылиинда тӧстирге чахығ пирген[7]. Ӱлӱкӱнні таныхтаҷаң кӱнге алылған кибелісчі Расул Гамзатовтың тӧреен кӱні, ӱртӱн айының 8-ҷі кӱні. Россияның чоннарының тіллер кӱнін тӧстеҷең чахығ 2025 чылның от айының 11-ҷі кӱнінде сыххан 474 № РФ-ның Президентінің Чахиинаң «Хазнаның тіл политиказының тӧстеглері» хоостыра пирілген, олох туста пічік хоостыра танығлығ кӱнні тӧстир ӱчӱн, алынҷа нормативнай акт сығарыларға кирек. [8].
РАН-ның Языкознание институдының танығларынаң, Россияда прай 277 тіл паза диалект тузаланылча[9].
Тархын
2025 чылның хандых айының 5-ҷі кӱнінде Орыс тіліне хабазарынҷа хазна политиказынаң айғасчатхан совет чыылиинда Россияның чоннарының тіллер кӱнін тӧстирге чахығ пирілген[7]. Владимир Путин аны кибелісчі Расул Гамзатовтың тӧреен кӱнінде, ӱртӱн айының 8-ҷі кӱнінде, таныхтирға чӧп пирген[8].
2025 чылның от айының 11-ҷі кӱнінде Владимир Путин 474 № чахығда хол салыбысхан, аның хоостыра «Россия Федерациязының хазна тіл политиказының тӧстеглерін» адаан. Ол пічік хоостыра Президенттің администрациязына РФ-ның Правительствозынаң хада 2025 чылның чарыс айының 1-ғы кӱніне теере Россияның чоннарының тіллер кӱнін тӧстирінеңер алынҷа чахығның проектін кӧзіт пирерге чахығ пирілген. 2025 чылның орғах айының пастағы кӱннерінде Просвещение министерствозы чахығның килістіре проектің тимнеп салған, хайзы халых ӱзӱриине кӧріл парған (орғах айының 14-ҷі кӱнінде тоозылған) нормативнай право акттарының федеральнай порталына сығарылған[10].
Ол туста хазна пазы Россия Федерациязының чоннарының тіллерін хайраллирға, мыннаң андар оларны тилідерге, хазна саринаң хабазарға киректелчеткенін хатап чоохтаан. Ідӧк Владимир Путин Россия Федерациязының чоннарының тіллер законын нааҷылирға паза Россияның прай тіллерінің хазна реестрін тимнирге кирек тіп таныхтаан.
Ӱлӱкӱннің статузы паза пӧгіннері
Россияның чоннарының тіллер кӱні хумартхы кӱн полча. Ол тоғыс нимес ӱлӱкӱн кӱні нимес.
Ӱлӱкӱннің ӧӧн пӧгіннеріне хазнаның чоннарының тіллерін паза культура ис-пайын хайраллиры, тилідері, оларға хабазары, нациялар аразында пір чӧптіг тудынарын пиктирі кірче[11]. Авар паза орыс тіллерінің чайаачызы Расул Гамзатовтың тӧреен кӱніне чарыдылғаны Россияның чоннарының культураларының пірге полчатханын таныхтирға кӧріл парған. Ӱлӱкӱннің тӧстелгені хазнаның тіл политиказының чардығы полча.
Кибірлер паза таныхтиры
Ӱлӱкӱн 2025 чылда ла тӧстелген, аннаңар анынаң палғалыстығ кибірлер наа ла тимнелчелер.
Таныхтаҷаң кӱннің тузазы
Ӱлӱкӱнні таныхтаҷаң кӱн, ӱртӱн айының 8-ҷі кӱні, совет авар кибелісчізі, прозаигі паза публицизі Расул Гамзатовтың тӧреен кӱніне чарыдылча. Пу кӱн тиктең не алылбаан, Гамзатов ікі тілнең пасхан — тӧреен авар тілінең паза орыс тілінең. Президент Владимир Путиннің сӧстерінең, анзы Россияның чоннарының культуразының пірге полчатханын паза орыс тілінің нациялар аразында пілізер тузазын – аның хоостыра национальнай авторларның произведениелері пӧзік паалалчалар — таныхтапча[12].
Пайрамнаҷаң оңдайлар
Пу ӱлӱкӱннің мероприятиелері ӱгредіг паза культура учреждениелернің хойнында иртірілерлер тіп кӧрілче: школаларда, библиотекаларда, культура тураларында. Марығлар, кӧзідіглер паза онлайн-флешмобтар иртірері кӧрілче. Расул Гамзатовтың чайаачызына алынҷа хайығ салылар.
2025 чылның ӱртӱн айының 8-ҷі кӱніне мындағ мероприятиелер азынада чарлалғаннар:
- Санкт-Петербургтағы Россиядағы национальнай библиотека «Ах турналар» мероприятие иртірерге кӧр салған. Аның хоостыра кибелісчінің бюзына чахайахтар салары, чайаачы тоғыстарының кӧзідиин азары паза Дагестандағы чоннарның тіллерінең кибелістерні хығырары кӧрілче.
- Махачкалада студенттернең ӱгренҷілер Дагестандағы чоннарның культуразынаңар проекттерін тимнеп саларлар тіп паза тӧреен тілнең кибелістер хығырарлар тіп азынада искірілген[13].
Чоннар аразындағы тӧреен тіл кӱнінең пасхалалчатханы
Россияның чоннарының тіллер кӱнін Чоннар аразындағы тӧреен тіл кӱнінең пасхалирға кирек. Анзы азығ айының 21-ҷі кӱнінде таныхталча. Россияда Чоннар аразындағы тӧреен тіл кӱнінең аймах кибірлер палғалыстығлар, ол санда хазнаның чоннарының тіллерінең диктанттарны пазары, онлайн-марафоннарны, тегілек столларны паза тиксі Россиядағы чӧрімнерні иртірері, кӧзідімге, «Тӧреен тілімҷе ӱгретчім» чӧрімні[14]. Ол форматтарның хайзылары наа ӱлӱкӱнге килістіре иділері кӧрілче[14].
Статистика
- РАН-ның Языкознание институдының танығларынаң, Россияда чуртапчатхан 193 чон 277 тілнең паза диалектнең тузаланча[9].
- Тіллер чоннар санынаң асча, анзы пірее чоннарның пічікке ікілер тіл кирілгенінең палғалыстығ, кӧзідімге, марийлернің, мордваларның паза алтайларның[9].
- Россияның ӱгредіг системазында 105 тіл тузаланылча, оларның 24-і ӱгредіг тіліне саналча, 81 тіл ӱгредіг тілі полча[9].
Алған орын
- ↑ 1 2 3 4 День языков народов России. Hi-Tech Mail.ru. Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ Путин поручил учредить День языков народов России. Интерфакс. Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ День языков народов России появится в стране. Победа.рф. Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ Владимир Путин поручил учредить День языков народов России. Русский мир. Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ День языков народов России. Ярославский областной центр дистанционного обучения. Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ В РНБ — день рождения Гамзатова. Российская национальная библиотека. Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ 1 2 Заседание Совета по реализации госполитики в сфере поддержки русского языка и языков народов России, Президент России (05.06.2025). Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ 1 2 Путин предложил учредить День языков народов России, РБК (5 Хандых айы 2025). Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ 1 2 3 4 277 языков и диалектов используют народы России. Минобрнауки (21 Азығ айы 2021). Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ В Минпросвещения подготовили проект указа о Дне языков народов России. Национальный акцент (1 Орғах айы 2025). Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ В России появится новый праздник — День языков народов РФ. Реальное время. Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ Путин предложил учредить День языков народов России 8 сентября. Ведомости (5 Хандых айы 2025). Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ Мероприятие к Дню языков народов. ГородЗовёт. Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.
- ↑ 1 2 В России масштабно отметят День родного языка. Национальный акцент. Дата обращения: 8 Ӱртӱн айы 2025.