Пилдегі обаа (хоос)

РФ-ның Культура министерствозы

Россия Федерациязының Культура министерствозы

Гуркин, Григорий Иванович[d]

Пилдегі обаа. 1924

хайах[d], киден[d]

А. В. Анохиннің адынаң Алтай Реcпубликаның национальнай музейі[d]

(инв. Ж 178)

Пилдегі обаа (орыс. Обо на перевале) — Григорий Иванович Гуркин 1924 чылда пейзаж жанрда пасхан хоос. Анда Алтай тағлар аразындағы пилде обаа хоосталых. Тоғыс А. В. Анохиннің адынаң национальнай музейде хайраллалча.

Чарыдығ

Хооста тағлар аразындағы чир-чайаан козіділік, аның ортызында обаалығ пил кӧрінче. Обаа — ӱӱлдіре тастар тасталған орын, ол салааларнаң паза оларға палғалған ӧңніг чаламаларнаң чазалых. Обаа хам киртінізінде пилдегі ээлернің чуртапчатхан чиріне саналча. Хоостың ікінҷі паза ыраххы планында тағлар хоосталыхтар, оларның пастарына аар пулуттығ хара тигір чағдапча. Тоғыста кӧбізін ноған, кӱрең, кӧк паза пора ӧңнер тузаланылған.

Автордаңар

Григорий Иванович Чорос-Гуркин (1870—1937) Россия империязының паза Совет Союзының пастағы тузында, Сибирь культуразы тӧстелчеткен чылларда чуртаан паза чайаан. Улалада тӧреен, телеут чонынаң сыххан, Алтайның тархынынаң паза культуразынаң пик палғалыс парған кізі. Санкт-Петербургтағы Хоос академиязында ӱгренген, И. И. Шишкиннің ӱгренҷізі полған. Аның чуртазы революция киректерінең паза Сибирьде совет ӱлгӱзі пасталғанынаң харчи ирткен.

Саблығ тоғыстар

Чорос-Гуркиннің чайаачызының ӧӧн жанры пейзаж полған, ӧӧнінде Алтайның чир-чайаанына чарыдылған. Тоғыстарында тағларның, суғларның паза кӧллернің илбек кӧрімніг композициялары кӧп кӧзіділче («Хан-Алтай», «Катунь короназы»). Пасхалалчатхан сари — Алтай чирінің чир-чайаан кӱзінің чыылыстығ омазын, ідӧк этнография паза киртініс мотивтерін кӧзіт пирер сағызы. Сибирьнің городтарында, Москвада ирткен кӧзідіглерде араласхан.

Жанр

Пейзаж — хоос искусствозының жанры. Анда чир-чайаанның паза кізі холын кӧрген ландшафттар кӧзіділчелер. Перспективаа, чарыхха, атмосфераа паза чир-чайаан оңдайына хайығ салылча. Андар аал, город, талай, индустрия паза абстракция кӧрімнері кірчелер, кізі паза архитектура пастағы орында нимес.

Пейзаж алынҷа жанр чіли Европада Возрождение тузында тӧстелген, ӧңненген тузы — XIX чӱс чыл, импрессионизм килгенінең таныхталча. Россияда ӧӧн устар Исаак Ильич Левитан, Иван Иванович Шишкин полчалар, Хыдатта — шань-шуй школазының кізілері. XX чӱс чылда жанр искусствоның прай кӧрімнерінде тиліпче, ол санда сомда.

Хайраллалчатхан чирі

А. В. Анохиннің адынаң национальнай музей — Горно-Алтайскта орныхчатхан Алтай Республиканың ӧӧн наука паза культура учреждениезі. Музей 1920 чылда тӧстелген, істезігҷі, этнограф А. В. Анохиннің адын ал чӧрче. Экспозицияа археология, этнография паза хоос чыындылары кірчелер, оларда Алтай чирінің чоннарының тархыны паза культуразы кӧзіділче. Алынҷа хайығ салылча «Укок плато комплекзіне», анда пазырык культуразындағы ипчі кізінің мумиязы хайраллалча, ідӧк регионның чир-чайаанына, пурунғы паза амғы тархынына чарыдылған залларға. Музейде Г. И. Чорос-Гуркиннің хоостарының улуғ чыындызы пар. Музейнің пӧліктері аразында — Чуядағы теленгиттернің, алтай хайҷы Н. У. Улагашевтің, Алтай казахтарының музейлері, Г. И. Чорос-Гуркиннің туразы паза И. В. Шодоевтің адынаң чир-суғ ӱгренҷең музей.

Алған орын