Чоннар аразындағы тілбесчі кӱні

Рувики тiп сайттаң
Чоннар аразындағы тілбесчі кӱні
Лукаса Кранах Улииның «Ах-арығ Иероним кельяда» (1502). Кибірли хыйғазын, сын полғанын паза ӧлімнеңер сағыстартарны таныхтапчатхан кинделернең, ала парыснаң паза пас сӧӧгінең хада кӧзіділче
Лукаса Кранах Улииның «Ах-арығ Иероним кельяда» (1502). Кибірли хыйғазын, сын полғанын паза ӧлімнеңер сағыстартарны таныхтапчатхан кинделернең, ала парыснаң паза пас сӧӧгінең хада кӧзіділче
Пасха Ах-арығ Иеронимнің кӱні
Тузазы тілбестегнің тузазын амыр хоныхты пиктирінде, удур-тӧдір пілізерінде, чоннар аразында культураларнаң алысханын кӧзідері
Тӧстелген 1991 чылда Чоннар аразындағы тілбесчілер федерациязы (FIT), ООН-ның A/RES/71/288 резолюциязынаң 2017 чылда пічікке кирілген
Таныхталчатхан орны тиксі тилекейде тілбесчілер, лингвисттер, тіллерҷе паза культуралар аразындағы диалогҷа специалисттер
Кӱні ӱртӱн айының 30-ҷы кӱні
Таныхталчатханы конференциялар, семинарлар, тегілек столлар, сыйыхтас, тілбестег сурығларынҷа ӱгредіг мероприятиелері
Палғалыстығ Чоннар аразындағы тӧреен тіл кӱні (азығ айының 21-ҷі кӱні), Европадағы тіллер кӱні (ӱртӱн айының 26-ҷы кӱні)

Чоннар аразындағы тілбесчі кӱні (орыс. Междунаро́дный день перево́дчика, Journée mondiale de la traduction, International Translation Day) — чыл сай ӱртӱн айының 30-ҷы кӱнінде таныхталчатхан профессия ӱлӱкӱні. Пу кӱн тілбестег культуралар, чоннар паза ханлар аразындағы тилісте ӧӧн тиріг полчатханын, тілбесчілернің паза терминологтарның тузазын таныхтапча[1][2].

Тархын

Чоннар аразындағы тілбесчі кӱнін Чоннар аразындағы тілбесчілер федерациязы (FIT, фр. Fédération Internationale des Traducteurs) 1991 чылда профессияның тузазын кӧдірер, опытнаң ӱлезер, тилекейдегі тілбестег итчеткен пірігістер пілізер ӱчӱн, тілбесчі профессияны амғы тустағы халыхтың хыйа ит полбас чардығы чіли алнынзар апарар пӧгіннең тӧстелген[3][4][5]. Ах-арығ Иероним Стридонскийнің (342—420) хумартхы кӱні пайрамнаҷаң кӱнге алылған, ол Библияны латин тіліне тілбестеп салған (аның салтары «Вульгатаа пол килеріне» ағылған), аннаңар кибірли тілбесчілернің ах-арығ полысчызына саналча[4][5]. FIT 1953 чылда Францияда тӧстелген, андар 60 азыра хазнадаң 100 профессиональнай ассоциация кірче[4][3][1].

Танығлығ кирек 2017 чылның сілкер айында ООН-ның Ӧӧн Ассамблеязының 71-ҷі чыылиинда пол парған, андада резолюция алылған (A/RES/71/288[6]), аның хоостыра ӱртӱн айының 30-ҷы кӱні ООН-ның системазында Чоннар аразындағы тілбесчі кӱні чіли чарлалған[7]. Пічік тілбесчілернің улуғ тузазын таныхтапча, кӧп тіллер принцибін алнынзар апарарға, культуралар аразында пілізерге хабасча[2][1].

Мероприятиелер

Тілбесчі кӱнінде аймах хазналарда кибірли иртчелер:

  • тілбесчілер ассоциацияларының пайрамнығ чыылығлары;
  • сыйыхтас;
  • конференциялар, семинарлар, тілбестег сурығларынҷа тегілек столлар[4][1];
  • читт специалисттерге ӧнетін ӱгредіг программалары, мастер-класстар паза тренингтер[4];
  • кӧзідіглер[5][4].

FIT паза национальнай ассоциациялар тілбесчі тоғызының гражданскай халыхха, бизнеске, ӱгредіге паза чоннар аразындағы политикаа тузазын чарытчаң чӧрімнерні иртірчелер[1][5]. 1992 чылдаң сығара пирілчеткен слоганнар профессияның кирек сарин таныхтапчалар: «Перевод чоох алызарға хабасча», «Тілбестег культураларны оңарарға полысча», «Тілбесчілернің праволары — Кізінің правозы» паза пасхазы[5][8].

ООН Ах-арығ Иеронимнің адынаң тілбесчілер мариин пірігістің пічікке кирілген тіллеріне тілбестепчеткен специалисттернер аразында иртірче, ідӧк культуралар аразындағы палғалыс сурығларынҷа азых лекциялар тимнепче[1][2].

2004 чылдаң сығара Россияда профессия пірігістері аразында улуғ чыылығлар, хабарҷыларнаң тоғазығлар, килкім тілбесчілернің хумартхызына чарыдылған тоғазығлар иртчелер. Чоннар аразындағы пірігістерге специалисттерні табарынҷа стипендия паза марығлар программалары тоғынчалар[9]. Национальнай премиялар читірілчелер, тіл факультеттерінің студенттеріне чарыдығлығ лекциялар, терминология паза стилистика сурыгларынҷа конференциялар иртірілчелер.

2022 чылда Хыдат тілбесчілерінің ассоциациязы (англ. TAC) тілбесчілер аразында сомнар мариин иртір кӧрген, прай 170 азыра сомнар чыылған, оларда специалисттернің сын тоғызы кӧзіділген; марығ салтары национальнай изданиелерде чарых кӧргеннер[10].

Чоннар аразындағы пірігістер (кӧзідімге, ICESCO — Исламдағы ӱгредіг, наука паза культура пірігізі) ӱлӱкӱнде айланыстар сығарчалар, іди тилекейдегі ӱгредіге, наука тилізіне, сан технологиялары тузында гуманитарнаң паалағларны тарадарына тілбесчілернің хозымын таныхтапчалар[1].

Ӱлӱкӱн СМИ-ларда, профессиональнай пірігістернің порталларында, чоннар аразындағы кӧзідіглерде чарыдылча[1][2]. Кӧп изданиелер эксперттернең чоохтазығларны, тілбестег киреенің тилекей культуразындағы, дипломатиядағы паза наукадағы тузазынаңар материалларны сығарчалар[1].

Темалар

  • 2024 — «Translation, an art worth protecting» / «Тілбестег — хайралласты кирексіпчеткен искусство»[11][12].
  • 2023 — «Translation unveils the many faces of humanity» / «Тілбестег чонның аймағын кӧзітче»[13][14].
  • 2022 — «A world without barriers: The role of language professionals in building culture, understanding and lasting peace» / «Тудығ чох тилекей: культураны, удур-тӧдір пілізерін паза пик амыр хоныхты пӱдірчеткен тіл специалисттерінің тузазы»[15][16].
  • 2021 — «United in translation» / «Тілбестеглерде піргелер»[17][18].
  • 2020 — «Finding the words for a world in crisis» / «Тилекейге кризисте сӧстерні табары»[19].
  • 2019 — «Translation and Indigenous Languages» / «Тілбестег паза чилегеліг чоннарның тіллері»[20][21].
  • 2018 — «Translation: promoting cultural heritage in changing times» / «Тілбестег: алысчатхан туста культура ис-пайын хайраллирға хабазары»[22][23][7].
  • 2017 — «Translation and Diversity» / «Тілбестег паза аймағы»[24][25].
  • 2016 — «Translation and Interpreting: Connecting Worlds» / «Пічіктегі паза чоохтағы тілбестег: тилекейлерні піріктіре»[26][27][28].
  • 2015 — «The changing face of translation and interpreting» / « Пічіктегі паза чоохтағы тілбестегнің алысчатханы»[26][29][30].
  • 2014 — «Language Rights: Essential to All Human Rights» / «Тіл праволары: чонның прай праволарының тӧстее»[31][26][32].
  • 2013 — «Beyond Linguistic Barriers» / «Тіл тудығларынаң азыра»[26][33].
  • 2012 — «Translation as Intercultural Communication» / «Тілбестег культуралар аразындағы палғалыс чіли»[26][34].
  • 2011 — «Bridging Cultures» / «Культуралар аразындағы тахтаны пӱдірчебіс»[35][36].
  • 2010 — «Quality Standard for a Variety of Voices» / «Кӧп ӱнге качество стандарты»[35].
* 2009 — «Working Together» / «Хада тоғынчабыс»[35][37].
  • 2008 — «Terminology: Words matter» / «Терминология: сӧстер тузалығлар»[35][8].
  • 2007 — «Don’t shoot the messenger!» / «Нымысчыны атпаңар!»[35][8].
  • 2006 — «Many Languages — One Profession» / «Кӧп тіл — пір профессия»[35][8].
  • 2005 — «Translation and Human Rights» / «Тілбестег паза кізінің праволары»[35][8].
  • 2004 — «Translation, underpinning multilingualism and cultural diversity» / «Тілбестег — кӧп тіллернің паза культура аймағының тӧстее»[35][8].
  • 2003 — «Translators' rights» / «Тілбесчілернің праволары»[8].
  • 2002 — «Translators as agents of social change» / «Тілбесчілернің чондағы алызығлары агенттері чіли »[8].
  • 2001 — «Translation and ethics» / «Тілбестег паза этика»[8].
  • 2000 — «Technology serving the needs of translation» / «Технологиялар тілбестег службазында»[8].
  • 1999 — «Translation — Transition» / «Тілбестег — переход»[8].
  • 1998 — «Good Translation Practices» / «Чахсы тілбестег практикалары»[8].
  • 1997 — «Translating in the Right Direction» / «Тілбестепчебіс орта чолҷа»[8].
  • 1996 — «Translators and Copyright» / «Тілбесчілер паза автор правозы»[8].
  • 1995 — «Translation, a key to development» / «Тілбестег — тиліс клӱзі»[8].
  • 1994 — «The many facets of translation» / «Тілбестегнің аймах сари»[8].
  • 1993 — «Translation, a pervasive presence» / «Тілбестег — пра чирде полары»[8].
  • 1992 — «Translation — the vital link» / «Тілбестег — чуртаста кирек тееліс»[8].

Алған орын

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Mohamed Aqeil. International Translation Day: ICESCO Commends Translators’ Role in Knowledge Exchange Between Nations and Promoting Global Peace - ICESCO, ICESCO (30 Ӱртӱн айы 2024). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  2. ↑ 1 2 3 4 ЮНЕСКО. Exploring the Multifaceted Aspects of Humanity – International Translation Day (англ.). www.unesco.org (25 Ӱртӱн айы 2023). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  3. ↑ 1 2 dechevarria. Happy International Translation Day! | ALTA Language Services, ALTA Language Services (30 Ӱртӱн айы 2010). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 Международный день переводчика, Институт развития социально-экономических проектов и инициатив. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 The History of International Translation Day (яп.). Asian Trust Translation. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  6. ↑ ООН. 71/288. Роль профессионального перевода в сближении народов, укреплении мира и содействии взаимопониманию и развитию. docs.un.org (24 Сілкер айы 2017). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  7. ↑ 1 2 2018 International Translation Day | FIT. www.fit-ift.org. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025. Архивировано 15 Сілкер айы 2018 года.
  8. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 About International Translation Day — Sarah's Archives (брит. англ.). www.sarahsarchives.online. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  9. ↑ Международный день переводчика, РИА Новости (30 Ӱртӱн айы 2016). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  10. ↑ International Translation Day in Pictures (англ.). en.tac-online.org.cn. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  11. ↑ | CIOL (Chartered Institute of Linguists) (англ.). www.ciol.org.uk. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  12. ↑ FIT Council. ITD 2024 theme and 2025 Congress venue announced (англ.). en.translatio.fit-ift.org. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  13. ↑ Barone, Serena. Celebrating the International Translation Day!, International Authors Forum (26 Ӱртӱн айы 2023). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  14. ↑ ITD2023: International Translation Day – September 30, 2023, ATA Spanish Language Division (28 Ӱртӱн айы 2023). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  15. ↑ International Translation Day 2022 - Translation Commons, Translation Commons. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  16. ↑ ЮНЕСКО. International Translation Day (англ.). www.unesco.org (2022). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  17. ↑ International Translation Day 2021: Current Theme, History, and Significance, Jagranjosh.com (29 Ӱртӱн айы 2021). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  18. ↑ International Translation Day 2021 | The Program in Translation & Interpreting Studies | Illinois (англ.). translation.illinois.edu. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  19. ↑ International Translation Day 2020: Theme, history, significance and all you need to know, India Today. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  20. ↑ International Translation Day Conference - 2019 - International Year of Indigenous Language, 2019 - International Year of Indigenous Language. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  21. ↑ International Translation Day 2019, Tomedes. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  22. ↑ Wessex Translations Blog | International Translation Day 2018 (брит. англ.). Wessex Translations. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  23. ↑ Happy 2018 International Translation Day! ¡Feliz Día Internacional del Traductor de 2018!, ATA Spanish Language Division (30 Ӱртӱн айы 2018). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  24. ↑ International Translation Day 2017 – Translation and Diversity, From Words to Deeds: translation & the law (13 Ӱртӱн айы 2017). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  25. ↑ Group, United Language. International Translation Day and the Importance of Language Services. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  26. ↑ 1 2 3 4 5 Happy International Translation Day 2016!, From Words to Deeds: translation & the law (30 Ӱртӱн айы 2016). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  27. ↑ Bustamante, Daniela. Celebrate International Translation Day on September 30 | GPI, Globalization Partners International (29 Ӱртӱн айы 2016). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  28. ↑ International Translation Day 2016 | FIT. www.fit-ift.org. Дата обращения: 28 Ӱртӱн айы 2016. Архивировано 2 Чарыс айы 2016 года.
  29. ↑ International Translation Day 2015 – Colegio Nacional de Licenciados en Traducción e Interpretación (амер. англ.). conalti.org. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  30. ↑ International Translation Day 2015. Архивировано 2 Чарыс айы 2016 года.
  31. ↑ Eve-Lucille. Why 2019 Is the International Year of Indigenous Languages - ITC Global, ITC Global (28 От айы 2020). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  32. ↑ Международный день переводчика. OTTIAQ. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2014. Архивировано 6 Чарыс айы 2014 года.
  33. ↑ Международный день переводчика. ria.ru (29 Ӱртӱн айы 2013). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025. Архивировано 21 Сілкер айы 2014 года.
  34. ↑ Международный день переводчика. ria.ru (20120930141525). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  35. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 International Translation Day:"Translating & Interpreting: Connecting Worlds" | Literary portal, Literary portal (30 Ӱртӱн айы 2016). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  36. ↑ Рябцева, Екатерина Международный день переводчика. Энциклопедия перевода. Город Переводчиков. Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
  37. ↑ Echevarria, Manny. 2009 Translation Day Theme: Working Together | ALTA Language Services, ALTA Language Services (16 От айы 2009). Дата обращения: 30 Ӱртӱн айы 2025.
Алған орны - https://kjh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Чоннар_аразындағы_тілбесчі_кӱні&oldid=127619