Чоннар аразындағы ипчілер кӱні

Рувики тiп сайттаң
Сыныхталған статья
Чоннар аразындағы ипчілер кӱні
Чоннар аразындағы ипчілер кӱніне чарыдылған немец плакады, 8 март 1914 чыл
Чоннар аразындағы ипчілер кӱніне чарыдылған немец плакады,
8 март 1914 чыл
Тӧстелген 1910 чылда
Таныхталчатхан орны чыл сай
Кӱні 8 мартта
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлы на РУВИКИ.Медиа

Чоннар аразындағы ипчілер кӱні (8 ма́рт, англ. International Women’s Day), (орыс. Международный женский день)[1] — тилекейнің хазналарының кӧп сабазында таныхталчатхан ӱлӱкӱн. Пастап пу кӱн ипчілернің пір чӧптіг тудынғанынаң паза пос праволарын паза оңдайларын алғыдар ӱчӱн кӱрезігнең палғалыстығ полған[2].

Чоннар аразындағы кӱнні ипчілернің тиң правозы ӱчӱн иртірер сағыс XX чӱс чыл соонзар тӧреен[3]. Ипчілерні піріктірген пастағҷы Клара Цеткин полыбысхан. Ол Германияның социал-демократия партиязының ипчілер ӧмезінің пастағҷызы полған.

18 декабрьда ООН-ның Генеральнай Ассамблеязы A/RES/3010 резолюцияны алған. Аның хоостыра 1975 чыл Чоннар аразындағы ипчілер чылы чіли чарлалған[1]. 1977 чылда ООН-ның Генеральнай Ассамблеязы A/RES/32/142 резолюцияны алған. Аның хоостыра ООН-ның хазналар-араласчылары аразында ипчілер праволары паза чоннар аразындағы амыр хоных ӱчӱн чоннар аразындағы кӱрезіг кӱні тӧстелген[3][4].

Пу кӱнде чоннар аразындағы пірігістер ипчілернің праволарын хайраллирға, ибдегі иреелегдең тоғыр кӱрезерге паза тиң праволығ полар ӱчӱн кӧріл парған тоғырланыс чӧрімнерін паза митингтерні[2] тилекейнің аймах хазналарында иртірчелер: Францияда, Индияда, Киргизияда, Японияда, Германияда, Великобританияда, Таиландта, Бельгияда, Италияда паза пасхазында[5].

Россияда пу кӱнде ипчілерге чарыдылған концерттер, тиксі Россиядағы чӧрімнер иртірілчелер[6]. Кибірли 8 мартта иреннер ипчілерге чахайахтар сыйлапчалар, іди чир ӱстӱнде ипчілер аарлығ полчатханын кӧзітчелер[7].

Тархын

Чоннар аразындағы ипчілер кӱнінің тӧстелгені США-да аар тоғыснаң чараспинчатхан ипчілернің нинҷе-де тоғырланызынаң палғалыстығ (Хуруғ кастрюля маршы, 1857 ч., Ибде одырчатхан ипчілер маршы, 1901 ч.)[8]. 16 февральда 1908 чылда Ӧткін ипчілер пірігізінің тӧстегҷізі американка Мод Мэлоун Нью-Йоркта текстиль промышленнозында істенчеткен ипчілер маршын иртірібіскен. Ол ипчілер праволарын чуртасха кирдірерге паза чал ахчазын кӧдірерге хығырған[3].

27 августта 1910 чылда Копенгагенде ирткен ікінҷі Чоннар аразындағы тоғынчатхан ипчілернің социалистическай конференциязында Германияның социал-демократия партиязының ипчілер омезінің пастағҷызы Клара Цеткин пос праволары ӱчӱн кӱресчеткен ипчілернең пір чӧптіг полҷаң кӱнні тӧстирінең айланған[9]. Анынаң 17 хазнаның кізілері чарасханнар[4].

Ӱлӱкӱнні 8 мартта (23 февральда иргі оңдайҷа) иртірер кибір 1914 чылда пу кӱнде Германияда, Данияда, Нидерландтарда, Швейцарияда, Россияда, США-да ирткен митингтер соонда пиктелген[10].

1917 чыл соонаң ӱлӱкӱн ӧӧнінде социалистическай хазналарда таныхталҷаң. Іди Хыдаттағы коммунисттер аны 1922 чылдаң сығара таныхтапчалар, Испанияда — 1936 чылдаң сығара[11].

18 декабрьда ООН-ның Генеральнай Ассамблеязы A/RES/3010 резолюцияны алған. Аның хоостыра 1975 чыл Чоннар аразындағы ипчілер чылы тіп чарлалған, 1976—1985 чыллар — Чоннар аразындағы ипчілер он чылы[1]. 1977 чылда ООН-ның Генеральнай Ассамблеязы A/RES/32/142 резолюцияны алған. Аның хоостыра ООН хазна-араласчылары аразында Чоннар аразындағы ипчілер праволары паза чоннар аразындағы амыр хоных ӱчӱн кӱрезіг кӱні тӧстелген[3][4].

27 ноябрьда 1978 чылда Парижте ЮНЕСКО-ның Генеральнай конференциязының 20-ҷі чыылиинда 20 C/13.2 резолюция алылған. Аның хоостыра Чоннар аразындағы ипчілер кӱнін 8 мартта таныхтир чӧп кирілген[4][9].

Россиядағы паза СССР-дағы ӱлӱкӱн тархыны

Ипчілер манифестациязы Петроград орамаларында
23 февральда (8 мартта) 1917 чылда

Россияда Чоннар аразындағы ипчілер кӱні 23 февральда (8 мартта наа оңдайҷа) 1917 чылда ирткен Петроградтағы тоғысчы ипчілернің демонстрациязынаң палғалыстығ. Пу кӱнде большевиктер партиязының ЦК-ның хығыртиинаң ипчілер ипчілернің тиң праволары ӱчӱн, ӧзӧгістең паза чаадаң тоғыр сыхханнар. Пу кирек Февральдағы революция алнынҷа ирткен[12].

Ікінҷі Чоннар аразындағы социалистическай ипчілер конференциязы Копенгагенде 27 августта Ікінҷі интернационалның сигізінҷі конгрезі хоостыра ирткен.

1921 чылда 2-ҷі Коммунисттернің ипчілер конференциязының чарадиинаң Чоннар аразындағы кӱнні 8 мартта таныхтирдаңар чарадығ алылған. Ол ипчілернің Петроградта 1917 чылда ирткен демонстрациязына чарыдылған[13].

СССР-да Чоннар аразындағы ипчілер кӱні Тиксі Союзтағы кӱстіг ипчі—коммунистканы, тоғысчыны паза іҷені чеестепчеткен ӱлӱкӱн полыбысхан. СССР-ның Ӧӧркі Чӧбі Президиумының 8 майда 1965 чылда сыххан чахиинаң пу кӱн тоғыс нимес кӱні чіли чарлалған[9].

СССР сайбалған соонда, 8 март Россияда ідӧк национальнай ӱлӱкӱнге паза 30 декабрьда 2001 чылда сыххан Россия Федерациязының Істеніс кодекзі хоостыра тоғыс нимес кӱніне саналча[4]. Чыллардаң пу ӱлӱкӱн прай ипчілерні, хыстарны, хызыҷахтарны алғыстаҷан кӱн полыбысхан[14].

Ідӧк кӧріңер

Алған орын

  1. ↑ 1 2 3 Международный женский день. ЮНЕСКО (8 Кӧрік айы 2023). Дата обращения: 4 Ӱртӱн айы 2023.
  2. ↑ 1 2 Козлова Н. Н. Международный женский день 8 Марта как инструмент формирования советской политической культуры // Женщина в российском обществе : журнал. — 2011. — № 1.
  3. ↑ 1 2 3 4 Международный женский день (8 марта). ООН (8 Кӧрік айы 2021). Дата обращения: 4 Ӱртӱн айы 2023.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 История Международного женского дня. ТАСС (8 Кӧрік айы 2022). Дата обращения: 4 Ӱртӱн айы 2023.
  5. ↑ Копчугова А., Полякова В. Акции на 8 Марта в разных странах. РБК (8 Кӧрік айы 2021). Дата обращения: 4 Ӱртӱн айы 2023.
  6. ↑ Присоединяйтесь к Всероссийской акции «Вам любимые!» Региональный центр патриотического воспитания (7 Кӧрік айы 2022). Дата обращения: 4 Ӱртӱн айы 2023.
  7. ↑ Бобович А. В каких странах 8 Марта – государственный праздник? Аргументы и Факты (7 Кӧрік айы 2020). Дата обращения: 4 Ӱртӱн айы 2023.
  8. ↑ Шпаковский Ю. Г. Главный праздник весны // Вестник Университета имени О. Е. Кутафина : журнал. — 2022. — № 3.
  9. ↑ 1 2 3 Осипян А. 8 марта: как появился день борьбы за женские права. РБК Тренды (7 Кӧрік айы 2023). Дата обращения: 4 Ӱртӱн айы 2023.
  10. ↑ Бондарь В. 8 Марта ежегодно отмечают Международный женский день. Владивостокская централизованная библиотечная система. Дата обращения: 4 Ӱртӱн айы 2023.
  11. ↑ Nelson J. International Women's Day: a centenary to celebrate. History Workshop Online (8 Кӧрік айы 2011). Дата обращения: 4 Ӱртӱн айы 2023.
  12. ↑ Андреева Е. М., Жемальдинова А. Ш. РОССИЯ. ГОД 1917: к 100-летию Великой русской революции: библиографические указатели книг. — М.: ЦУНБ им. Н. А. Некрасова, 2017. — 134 с.
  13. ↑ Сидорчик А. Праздник, которому рады не все. Как 8 Марта отвоевывало право на жизнь. Аргументы и Факты (7 Кӧрік айы 2013). Дата обращения: 4 Ӱртӱн айы 2023.
  14. ↑ Радулова Н. День рождения феминизма // Огонёк. — 2008. — № 10 (5037). — С. 62. Архивировано 11 Азығ айы 2010 года.

Ссылкалар

Ипчі

Алған орны - https://kjh.ruwiki.ru/w/index.php?title=Чоннар_аразындағы_ипчілер_кӱні&oldid=127554