Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртiнiс кӱні
Тузаланылған материаллар
| Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртініс кӱні | |
|---|---|
| Аклай — кӱннің тании | |
| Тип | Светский |
| Закон хоостыра | 28 июнь 2022 |
| Тӧстелген | 2008 |
| Таныхталчатхан орны | Россияда |
| Кӱні | От айының 8-ҷі кӱні |
| Таныхталчатханы | тойлар, фестивальлар, чайаачы ойыннар иртірілчелер |
| Палғалыстығ | Пётрнаң Февронияның кӱнінең |
Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртініс кӱні — от айының 8-ҷі кӱнінде Ах-арығ Пётрнаң Февронияның кӱніне чарыдылған Россиядағы ӱлӱкӱн. Россияда ӱлӱкӱн чіли Президенттің 2022 чылның хандых айының 28-ҷі кӱнінде сыххан чахиинаң пічікке кирілген[1].
Ах-арығлар тархыны
Историктернің танығларынаң, Пётр Муромскийні олаңай чуртаста Давид Юрьевич — Муромда 1205 чылдаң сығара 1228 чылға теере устаан кнесті чіли пілҷеңнер. Пётр атты монашествоға кірген соонда алған, ол ат пирілче амғы тустағы искіріглерде[2].
Кип-чоох хоостыра, кнес престолына кірер алнында, Пётр хылызынаң Павел харындызының ипчізінзер кил турған айна Чыланны ӧдірібіскен. Тыны ӱзілчеткенде, чылан Пётрны ханынаң чачырадыбысхан, аның ӱчӱн анзы проказаны хаптырып алған. Тӱс чирінде Пётр позын олаңай чоннаң сыххан, Рязань облазындағы Ласков аалдағы аарлар тутчатхан кізінің хызы Феврония имнеп полар тіп піліп алған. Феврония, кнес полар кізінең позынаң хоных тӧстир сӧсті алып, аны имнеп, полыс пирген. Пётр сӧзіне турыспаан, ағырии айлан килген. Пётр хатап Феврониязар айланған, андада ол анынаң хоных хонған[2].
Улғаадыбысхан чазында Пётрнаң Феврония пасха монастырьларда Давид паза Евфросиния аттарнаң постриг иткеннер. Кип-чоох хоостыра, оларның полғаны ла пос кельязында пір кӱнде паза пір часта 1228 чылның от айының 8-ҷі кӱнінде ӱреен. Монах ады хоостыра пір хомдыда чатырары килістіре нимес тіп, оларның сӧӧктерін алынҷа обительлерде чатырғаннар, пазағы кӱнде олар хада пол парғаннар. Іди ирепчіні хада Муромдағы Ах-арығ Худай іҷезі тӧреен тигірибте чыып салғаннар. 1547 чылда Орыс сын сабланыстығ тигіриб оларны ах-арығлар санына кирген[3].
Таныхтаҷаң кибір
Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртiнiс кӱні Россия паза пасха хазналарда — Болгарияда, Белоруссияда, Азербайджанда, Украинада, Германияда, Великобританияда, Францияда — таныхталча[4]. Россияда ӱлӱкӱнні Муромда тӧстебіскеннер, пу город пайрамның кініне саналча. От айының 8-ҷі кӱнінде Муромда садығ паза узанҷылар ярмаркалары, олғаннарға анимация ачыхтары азылчалар, концерттер иртчелер[5].
2022 чылда Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртiнiс кӱнін городта 15-ҷі хати таныхтабысханнар. Право хайраллаҷаң органнарның сананыстарынаң, пу кӱнде городтың кініндегі интерактивнай ачыхтарда Муромның 117 муң чуртағҷызы паза аалҷызы пол парыбысхан. Суғ хазында ирткен концертте кӧрігҷілер саны 75 муңа тиңнелген[6].
- Муромда Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртiнiс кӱнін таныхтааны
От айының 8-ҷі кӱнінде тиксі Россияда сӧбіре кибірлеріне, олғаннарны паза чииттерні чахсыға ӱгредіп ӧскіреріне чарыдылған чарыдығлығ лекциялар иртірілчелер[7][8].
Ӱлӱкӱннің тархыны
1990 чылларда Муромның чуртағҷылары чонда кибірли таныхталған ӱлӱкӱнні айландырғаннар: андада Город кӱнін Сӧбіре кибірлері кӱнінең піріктірібіскеннер.
2006 чылда Муромның чуртағҷылары город ӱлгӱзінің пастаанаң «Тиксі Россиядағы ирепчі кӧӧленізі паза сӧбіре часказы кӱнінеңер (благовернай кнестер Петрнаң Феврония Муромскийлер хумартхызына)» тіп айланыс алтында 15—20 муң хол салғаның чыып алғаннар, анда от айының 8-ҷі кӱнін тиксі Россия синіндегі ӱлӱкӱн чіли чарлабызарға хығырғаннар. Ӱлӱкӱн Западтағы Кӧӧленісчеткен кӱннеріне «нандырығ» полар тіп кӧрілген[9].
2008 чылның кӱрген айының 18-ҷі кӱнінде ӱлӱкӱн тиксі Россия синіндегі пол парған. Сананыс палатазының пазы, Муромның аарластығ кізізі паза Спас-Преображенскай монастырьның попечительлер чӧбінің пазы Сергей Степашин, монастырьның игумені Кирилл (Епифанов) паза пасха хазна, халых деятельлері ӱлӱкӱнні тӧстебіскеннер. Ол пастаға регионның устағҷылары паза халых деятельлері, Хазна думазы, Федерация Чӧбі, Орыс сын сабланыстығ тигіриб хозылғаннар[10][11][5].
2008 чылның от айының 8-ҷі кӱнінде тиксі Россиядағы «Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртініс кӱні» аттығ ӱлӱкӱн пастағызын на таныхталған. Аны Россияның ӱзінҷі президенті Дмитрий Медведевтің ипчізі Светлана Медведева устапчатхан Социальнай паза культура пастағларының чыындызы иртірген[5]. Ӱлӱкӱн чыл сай таныхтал сыххан[12].
2016 чылда ЛДПР партияның Хазна думазындағы депутаттары Ярослав Нилов паза Алексей Диденко парламентке от айының 8-ҷі кӱнін тынағ кӱні чарлабызарынаңар закон проектін киргеннер. Профильнай дума комитеді тоғыс нимес кӱні киргені тоғыс тузының чыындызын хызырыбызар, анзы бюджет производствозына паза хорадығларына хомай теел парар тіп чарадығны алыбысхан, пір чыл пазынаң закон проекті пастағы хығыртығда чарадылбин парған[13][14].
2022 чылның хандых айының 28-ҷі кӱнінде от айының 8-ҷі кӱні хазна ӱлӱкӱні статусты алған. Андағ даа полза, ол тоғыс кӱні чіли халған[15].
2024 от айында Хазна думазының сӧбіре арачыланызы комитедінің пазы Нина Останина Россия Федерациязының Істеніс паза социальнай арачыланыс министерствозынзар Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртініс кӱнін кӧп палалығ іҷе-пабаларға тынағ кӱні идердеңер чӧпнең айланған[16].
Ӱлӱкӱн кибірлері
Танығ
Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртініс кӱнінің тании — ru. Пу кӱнде ол чахайахтарнаң веноктар ӱрчелер, чахайахтарны паза «февронькаларны», аклайлар паза сӧбіренің пасха танығлары хоосталых открыткаларны, сыйлапчалар. Пу кӱнде хоныхты тӧстеҷең кибір пар[17]. Олох туста Орыс сын сабланыстығ тигіриб пу кибірні чағын кирбинче, тигіриб календарьында пу кӱн Петров постына килісче, андада, тізең, хоных хонарға чарадылбинча. Аның орнына тигіриб ӱртӱн айының 13-ҷі кӱнін килістірче[18].
«Мағаа чуртас сыйлап пир» чӧрім
Чыл сай «Мағаа чуртас сыйлап пир» чӧрім иртче. Ол сӧбіре кибірлерін хайраллирға кӧріл парған. Марығлар, сомнар кӧзідіглері иртірілчелер, искіріг материаллары тарадылчалар, аймах специалисттернің тегілек столлары иртірілчелер: имҷілернің, юристтернің, псхологтарның, хабарҷыларның, киртініс паза халых пірігістерінің кізілерінің[19].
Кинофестиваль
2006 чылдаң сығара Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртініс кӱнінде Россияда чоннар аразындағы сӧбіре паза олған фильмнерінің «В кругу семьи» тіп кинофестивальы иртче[20].
«Кӧӧленіс паза киртініс ӱчӱн» медальнаң сыйыхтас
Ідӧк пу кӱнде «Кӧӧленіс паза киртініс ӱчӱн» медальнаң сыйыхтаҷаң кибір пар. Сыйыхты Россиядағы Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртініс кӱнін иртірҷең Оргкомитед тӧстеп алған. Арған саринда аклай кӧзіділік, сын саринда - Пётр паза Февронияның омалары чайалых паза «Сӧбірее кӧӧленіс паза киртініс ӱчӱн» пазылых.
Сыйыхха турысчалар хоныхта 25 азыра чыл чуртап салған, «чон аразында пик сӧбіре кибірлерінең саблығ» паза «палаларын халыхтың турыстығ кізілері чіли ӧскірген» ирепчілер. Сыйыхха кандидаттарны муниципальнай ӱлгӱлер адапчалар. Сыйыхтас регион паза федеральнай синде иртче[5][10][4][21][22]. Россияның пірее регионнарында 50 азыра чыл хада чуртап салған ирепчіге ахчалығ тӧлеглер кӧріл парғаннар. Аның ӱчӱн ирепчі Россия Федерациязының кізілері поларға киректер, оларның хоных хонғаны пічікке кирілік поларға кирек[19][23]. Москвада 2025 чылда тӧлеглер сині тиңнелген:
- 27 972 салковай 50 чыл хада чуртап салған ирепчіге
- 34 964 салковай — 55 паза 60
- 41 955 салковай — 65 паза 70[24]
Хумарты тастар турғызары
Сӧбіре, кӧӧленіс паза киртініс кӱні тӧстелгенінең пеер, Россияның кӧп городтарында Пётрнаң Феврониянияа хумартхы тастар турғызыл сыххан. 2016 чылға 60-ҷа хумартхы тас турғызыл парған, анзы ах чарыхтарны Россиядағы XXI чӱс чылның хумартхы тастарының иң саблығ матырлары чiли таныхтабысхан паза хазнада иң улуғ «тиражтығ» сын сабланыстығ киртіністің ах-арығлар санына кирген. Оларның чарымызы «В кругу семьи» тиксі нациялар программазы хоостыра иділген, пасха чардығы — орындағы ӱлгӱлер пастаанаң. Хумартхы тастарның улуғ чардығы Москвадағы В. И. Суриковтың адынаң хоос институдын тоосхан Констанстин Чернявский скульпторның пис композициязы пастыра тимнелген[25].
Алған орын
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 28.06.2022 № 411 «О Дне семьи, любви и верности»
- ↑ 1 2 История любви святых. lenta.ru (6 Хосхар айы 2025). Дата обращения: 27 Хандых айы 2025.
- ↑ День семьи, любви и верности в России: когда отмечают, традиции праздника, РИА Новости (27 Хандых айы 2025). Дата обращения: 27 Хандых айы 2025.
- ↑ 1 2 8 июля - День семьи, любви и верности. ТАСС (6 От айы 2012). Дата обращения: 5 От айы 2017. Архивировано 22 Ӱртӱн айы 2020 года.
- ↑ 1 2 3 4 День семьи, любви и верности. Досье. ТАСС (7 От айы 2015). Дата обращения: 5 От айы 2017. Архивировано 12 Хосхар айы 2021 года.
- ↑ Праздничные мероприятия в Муроме посетило 117 тысяч человек. муром24.рф (11 От айы 2022). Дата обращения: 30 От айы 2025.
- ↑ Как отмечают праздник. lenta.ru (8 Хосхар айы 2025). Дата обращения: 27 Хандых айы 2025.
- ↑ День семьи, любви и верности в России: когда отмечают, традиции праздника. РИА новости (23 Хандых айы 2025). Дата обращения: 27 Хандых айы 2025.
- ↑ 8 июля — День семьи, любви и верности: история и традиции праздника. iz.ru (7 От айы 2024). Дата обращения: 27 Хандых айы 2025.
- ↑ 1 2 Ольга Светлова. Приложение 4: Праздник день семьи, любви и верности // Святые покровители брака и семьи Петр и Феврония. — М.: АСТ, 2011. — 192 с. — (Святые вам помогут). — ISBN 978-5-17-074464-0.
- ↑ В России может появиться свой День всех влюблённых. РБК (21 Кӱрген айы 2008). Дата обращения: 5 От айы 2017. Архивировано 8 От айы 2018 года.
- ↑ День семьи, любви и верности (2008-2017). Красный квадрат. Дата обращения: 9 Хосхар айы 2019. Архивировано 9 От айы 2021 года.
- ↑ День семьи предложили сделать выходным для повышения рождаемости. Lenta.ru (8 От айы 2016). Дата обращения: 5 От айы 2017. Архивировано 5 Кӱрген айы 2021 года.
- ↑ День, семьи, любви и верности не сделают выходным. m24.ru (16 Хандых айы 2017). Дата обращения: 5 От айы 2017.
- ↑ День семьи, любви и верности в России: когда отмечают, традиции праздника. РИА новости (23 Хандых айы 2025). Дата обращения: 27 Хандых айы 2025.
- ↑ В Госдуме предложили сделать День семьи выходным для многодетных, РБК (3 От айы 2024). Дата обращения: 3 От айы 2024.
- ↑ День семьи, любви и верности в девятый раз отметят в России. ТАСС (8 От айы 2016). Дата обращения: 5 От айы 2017. Архивировано 24 Хандых айы 2017 года.
- ↑ День семьи, любви и верности в 2025 году: история и традиции праздника. vesti.ru (7 Сілкер айы 2025). Дата обращения: 27 Хандых айы 2025.
- ↑ 1 2 День семьи, любви и верности в России. РИА Новости (6 Хандых айы 2024). Дата обращения: 2 От айы 2024.
- ↑ В кругу семьи кинофестиваль. vkrugu7i.com. Дата обращения: 30 Хандых айы 2025.
- ↑ День семьи, любви и верности в России: история и традиции праздника. РИА Новости (8 От айы 2013). Дата обращения: 5 От айы 2017. Архивировано 8 От айы 2018 года.
- ↑ День семьи, любви и верности в России. РИА Новости (8 От айы 2015). Дата обращения: 5 От айы 2017. Архивировано 8 От айы 2018 года.
- ↑ В России проходит акция «Подари мне жизнь!» Фонд социально-культурных инициатив.
- ↑ День семьи, любви и верности в 2025 году: история и традиции праздника. vesti.ru (7 Сілкер айы 2025). Дата обращения: 7 Хандых айы 2025.
- ↑ День семьи, любви и верности. БУЗ ВО "Сомовский санаторий для детей". Дата обращения: 8 От айы 2024.